Жороо хээрийн золбоолог эзэн Очигийн Ичинхорлоо агсны тухайд...

Эр хүнийг сайн хань, сайхан морь чимдэг хэмээдэг. Сайн ханиа түшиж, сайхан хүлэг морьдоороо гангарч явсан хийморилог эрсийн нэг нь Баянхонгор аймгийн Баянцагаан сумын харьяат Очигийн Ичинхорлоо агсан юм. Хүлэг морио эрхэмлэн дээдлэгч нутгийн түмний зүрх сэтгэлд өдгөө ч энх сэрүүнээрээ дурсагдах буурал уяач бичин жил хүмүүний биеийг олж, айлын голомт залгах ганц хүү болон мэндэлжээ. Халуун хошуут бүлээн дэвсгэрт малын буян заяаг шүтсэн нэгэн насны амьдралдаа О.Ичинхорлоо сайн хүлэг морьдтойгоо ерөөлөөр учирч, эр хүний баяр бахдал, сэтгэлийн цэнгэлийг ханатал амссан билээ.
Нэг нутгийн Тэрбиш бүсгүйтэй ханилж, найман хүүхдийн ижий аав бололцсон түүний домогт жороо хээр морь ууган хүү Цэдэндамбаад зүслэгдсэн хүлэг юм. Хүүгийн сэвлэг үргээх найранд хүрэлцэн ирсэн хадам ах нэгдлийн адуучин Түгж зэлний адагт уяатай байсан жижигхэн хээр унагыг зүслэн өгсөн бол нагац ах Дэндэвийн Цэнхэр нь зэлний эхэнд уяатай байсан том хээр унагыг зааж. Хожмоо бага хээр нь цуут жороо морь болж харин том хээр нь сум орон нутагтаа хэд хэд айрагдсан Өндөр хээр хэмээх хурдан хүлэг болсон билээ.
Жороо хээрийн тухайд жаахан нэмж тодруулбал эх нь Пунцагийн Чүлтэмийн ах олноо Гойдоо хэмээн алдаршсан хүний эмнэг, ороогоороо зартай олон жил сувайрсан алаг гүү юм. Гойдоо ороо алгаа нийгэмчилж, нөгөөх нь нэгдлийн адуунд очсон хойно ганц унага гаргасан нь хожмын цуут жороо хээр билээ. О.Ичинхорлоо адуу маланд эвтэй, эрэмгий нэгэн байсан бөгөөд хээр үрээг дааган цагаас нь сургаж, 70 кг шуудайнд хонины хоргол дүүргэн тэгнээд хөтөлдөг байж. Биедээ баймгүй чадалтай хээр үрээ тэр их ачаатай хэр нь бүдүүн мориноос хоцролгүй хатирч, сайн хүлгийн шинжээ таниулжээ. Ийнхүү дааган цагаас эхлэн бэлтгэгдсэн хээр үрээ нас бие гүйцэхэд өмнө гишгэх адуугүй болж сумын наадмын жороо морины уралдааныг 1-2 тойргоор илүүрхэж түрүүлдэг болсон байна. Жороо хээр 1979 оноос эхлэн 14 жил завсаргүй сумын наадамд түрүүлж, нэг жил завсарлаад 1995 онд дахин уралдаж аман хүзүүнд хурдлаад зодог тайлсан бөгөөд 27 хүрсэн гэдэг.
Ямар ч хүн мордсон жороогоо алддаггүй домогт хээр нэлээд харьсан хойноо залуу морьдтой уралдахад урдаа гаргадаггүй байсан гэх. Түүнчлэн ид хурдан үед нь О.Ичинхорлоо уралдаж байх зуураа мориноос бууж унагасан ташуураа авах буюу, алдуурсан бүсээ бүслэх, тэр бүү хэл тамхиа нэрээд дахин мордоход түрүүлдэг байсан хэмээн нутгийнхан ярих. Нэг удаа уралдаж байхад нь мотоцикль урдуур нь гарч, бөөн хэрэг мандсан ч юу ч болоогүй мэт цааш хатируулсаар наадамчин олныг огшоож байсан гэдэг.
Зарим нэг нь хээрийг хурданд уралдуулбал гүйцэх адуу байхгүй гэдэг ч О.Ичинхорлоо агсан жороо хээрийг нь л харах гэж зорин ирдэг буурлуудаа хүндэтгэн тойрогт уралдуулсаар зодог тайлуулжээ.
Гайхамшигт хурдан домогт хээрийн дараа Говь-Алтайн Чандмань сумын Цэдэнбалжир гэгчээс бор даага худалдан авч, мөн л тойргийн уралдаанд олон жил уралдуулжээ. Бор үрээний сургалт буруу хадуурдаг байсан нь амжилтанд нь нөлөөлж, эрдэм чадлаа гүйцэд харуулж чадаагүй гэдэг ч сумын наадамд 4-5 удаа түрүүлэн түмэн олноо цэнгүүлжээ.
О.Ичинхорлоо дан ганц жороо мориор бус хурдан мориор ч сайхан наадаж байсан нэгэн. Дээр дурдсан хүүгийн сэвлэгний мялаалганд ирсэн хээр даага хожмоо суманд хэд хэд айрагдсан бол жороо борын дүү жижиг алаг морь суманд мөн л айрагдаж байж.
Ийнхүү нэгэн цагт хатирч, жороо, хурдан хурц морьдоороо нутгийн наадмын дэвжээг чимж явсан О.Ичинхорлоо агсныг өдгөө хүү И.Цэдэндамбаа нь залгамжлан морь уяж, төрийн хэрэгт шамдаж байна.
"Тод магнай" сэтгүүл Баянхонгор аймгийн тусгай дугаар