"Манлай морин эрдэнийн шинж" судрыг бүтээгч Говийн догшин хутагт

Говийн ноён хутагтын 9 дүр тодорсон бөгөөд  нэгэн хүний 9 үе хойд нас. Ноён хутагтын 7 дахь дүр нь 1875 онд  Говь мэргэн вангийн хошууны  Луугарын дэрс гэдэг  газарт/ Одоогийн Дорноговь аймгийн  Өргөн сумын нутаг/ ядуу эмэгтэй  Цэрэндэжидийн хүү болон мэндэлжээ. Хутагт нь Агваанлувсандамбийжанцан хэмээх сахилын нэртэй байсан аж. Нутгийн сүсэгтэн олон шавь нар нь Ноён гэгээн, “Гэгээнтэн” гэж хүндэтгэн  авгайлан дууддаг байж.  1881 онд 6-н наснаас хийд газар шавилан сууж эрдэм номд боловсроод, нас бие ухаан тэгшрэх цагаас,  өмнөх 5 дугаар дүр Д.Данзанравжаагийн үйл хэргийг  үргэлжлүүлж, өв соёлыг дэлгэрүүлж, 1820 оны дундуур  “Хамарын хийд”-ээс  60 гаруй хүний бүрэлдэхүүнтэй бүтээлчинг хөсөглөж, Галбын цагаан толгой хийдэд  “Саран хөхөө”-ний намтрыг  дуулуулж байжээ. Ноён гэгээн нь шүлэг дуулал зохиодог,  наадамч, наргианч, шагайн тойрмыг  өөрийн биеэр зохион байгуулж , хурдан морь  уяж, сойдог төдийгүй  зааж сургадаг  гэгээнтэн байж.  Түүний зохиосон  “Манлай морин  эрдэнийн  шинж” хэмээх   хурдан морь уях тухай  судар айлдан бичүүлсэн  нь өдгөө бидний үед уламжлан ирсэн билээ.  Ноён гэгээн нь эх нутаг, тусгаар тогтнол,  ард иргэдийнхээ төлөө санаа тавьдаг нэгэн байв.  Өөрийн сан сүргээс Замын-Үүдийн  цэргийн албанд жил бүр 100 гаруй  унааны морь хүргүүлэн хандивладаг байжээ.  1921 онд  гамин цэргийн үлдэгдлийг баривчлан  сөнөөхөд  идэвх зүтгэлтэй оролцож Зүүн өмнөд  хязгаарыг  хамгаалахад оролцсон.  1920-иод оны сүүлчээр Хутаг уулын  хошууны зарим нутагт  ган болоход  ядарсан  зүдэрсэн  амьдрахад  туйлын бэрх болсон  үед ган зуд  болоогүй нутгаар явж, буян хийснийхээ  өргөлд ирсэн малаа  ядуучуудад  тараан хишиг хүртээж  өгчээ. 1829 оны үед VII  дугаар  хутагтыг хөрөнгө нуун дарагдуулсан гэх худал гүтгэлгээр зарга үүсгэсэнд  аймгийн яамны шүүхэд  дуудагдан байцаагдахад  энэ эд хөрөнгө, мал бол олны маань  буян учраас олон түмэнд эргүүлэн өгөх цаг нь  болсон, надад уух архи, хамрын тамхи хоёрыг минь үлдээхийг гуйя гэж  өчсөн гэдэг.  Хөрөнгө нуусан  гэх зүйлгүй нь батлагдсан ч тухайн цагийн  хомроголонд өртөгдөж, морин өртөөгөөр Хэнтийрүү дамжуулан улмаар хотруу хүргэгдэж  XVI  дугаар  жарны төмөр хонин жил /1931 оны  хаврын адаг сарын 16-нд / 57-н насандаа  таалал төгөсчээ. Түүний хэргийг Монгол Улсын Ерөнхий прокурорын газрын 2001 оны  08 дугаар сарын 22-ны өдрийн 5/28 дугаар тогтоолоор  хэрэгсэхгүй болгон цагаатгасан байна. Гэгээнтэн ер бусын  хувилгаан атлаа эгэл олноо гэсэн ариун сэтгэлт хүн байжээ. Намтар, цадиг нь бүрэн судлагдаагүй эл гэгээнтэн цагаан мөртэй хүн байсан төдийгүй  нэрт уяач,  хурдан морь судлаач, морь уях эрдэм заслыг номлогч байжээ. Ноён гэгээний бөх Мишиг, хурдан морины уяач нь  “Хунз” хэмээх Ганжуур байлаа.