Даасан ламаа аргалсан нь

Галшар сумынхан Бумын Лосол гуайг сайн лам гэж шүтдэг.  Лосол гуай “ламын 10”-т яваад ирсэн хүн. Хөөврийн говиор нутагтай “Ангасай” Банзрагч гуайтай нас ойрхон, үеийн найзууд байж. 1971 онд улсын 50 жилд наадамд явахдаа Лосол гуайнхаар дайрч  хонож өнжөөд хөдлөхдөө “Ангасай” Банзрагч гуай Лосол гуайд “за чи араас ном уншиж сайн даана шүү, би чамайг  гадаад архиар шагнана  аа” гэж гэнэ.
Лосол гуай “би ч яахав уншдаг номоо уншина, харин чи хэлсэн архиа л  авчирч  өгнө шүү” гэхэд   Банзрагч гуай “өгөлгүй яах вэ, авчирч өгнө, олигтойхон л даагаарай” гэж хэлээд явжээ.  Удалгүй хотын наадмын тухай радиогоор Галшар сумын Дашийн Банзрагчийн саарал азарга түрүүллээ гэж орон даяар цууриатжээ.    Наадмаас хойш Лосол гуай “Ангасай ирж байна уу” гээд  сураад л байж. Гэтэл “Ангасай аймагт ирж гэнэ. Намар суманд ирж байна” гэж дуулаад ирэх байх гээд хараад байсан нь ирсэнгүй гэнэ. Ингэж хүлээсээр байтал хойтон жилийн сумын наадмын өдөр болжээ. Сумын төвд уяачид, наадамчид буучихсан, “Ангасай” Банзрагч гуай саарал азаргаа уяад дүү агент Галсангийндаа аймгаас ирчихсэн байв.   Өглөө эрт азарга мордоход “Ангасай” Банзрагч гуайн саарал азарга аргагүй л түрүүлжээ. Банзрагч гуай саарал азаргаа  гишгүүлээд  уяа тойроод явж байж.  Яг энэ үед  Лосол гуай “Ангасайтай очиж уулзана аа” гээд  мордоод явжээ. Гэтэл “Ангасай”  Банзрагч гуай уяан дээрээсээ Лосол гуайг ирж байхыг хараад хөтөлж явсан азаргаа “май барьж бай” гэж хүнд хөтлүүлчихээд  Галсангийн гэрийн үүдэнд морьтойгоо ирээд “Галсаан” гэж дуудаад “чи нэг шил архи аваад аль, цаана чинь Лосол ирж явна...” гэж гэнэ. Галсан гуай агент байсан болохоор хүнсний үйлдвэрийн  цагаан  архинаасаа аваад л өгч.  Өвөртөлж  аваад уяан дээрээ сууж байтал Лосол гуай ирж.  Мориноосоо буугаад л мэнд мэдэлцэж  уулзах үед “за хө өрөө л өгье...” гээд шил архиа өвөрт нь хийчихжээ.  Лосол гуай “чи гадаад архи авчирч өгнө гэсэн яасан билээ...” ч гэсэнгүй  хоорондоо  бие биенээ явуулж байгаад  л  өнгөрсөн  гэнэ.
Ингэж “Ангасай” Банзрагч гуай даасан лам дээрээ очилгүй бүтэн жилийн дараа лам нь өөрөө ирснээр өр цайрчээ. Нэг хонхорынхоны даасан даалгасан, өгөө аваа иймэрхүү л байсан юм байлгүй.   Данайсан их юмаар даах гээд байх хэрэг байдаггүй  л бололтой. 
Өөрөө уяад бай, хүнээр заалгаад сурдаггүй юм
Хардэл жанжин бэйсийн хошууны эрдэмт уяачдын алдрыг залгамжлан мөнхжүүлсэн нэрт уяач “Ангасай” Банзрагч гуай сайхан урт насалсан хүн. Тэднийх аймгийн төвд дүрслэх урлагийн хашаанд байдаг байсан. Хэнтийн морьтнууд тэднийхээр тасрахгүй. “Ангасай” Банзрагч гуай наадам дээр очоод “хамгийн сүүлийн даага ирэхийг харна, дааганы заяа гомдоно...” гээд довон дээр суугаад байдаг хүн байсан гэж одоо ч  зарим нь гайхан ярьдаг юм. 
Нэрт уяач “Ангасай” Банзрагч гуай уяачийн эрдмийг томчуудаас сонсож, өөрийн биеээр зүтгэн сурч эзэмшжээ. Уяаны нэг  гол онцлог нууц нь хурдны гэдэс хийдэгт байдаг. Азарга, морины хурдны гэдсийг зүрхтэй нарийн хийдэг хүн. Хурдны гэдэс гэдэг нь уралдах морийг  түрүүлэх, эсвэл эндэхийн ирэн дээр мордуулдаг гэдэс хийдэг гэсэн үг.  Тиймээс хурдны гэдсээр түрүүлгэж байсан нь ч олон, алдаад  эндээж үхүүлж байсан нь ч цөөнгүй байжээ. 
Гэдсийг нь алдлаа гээд гунидаггүй гудиггүй  эр хүн байсан нь илэрхий.  Яаж сайн уяач болох вэ гэх  асуултанд “Өөрөө уяж  үзэж байж л сурдаг юм.  Өөрөө л уяад бай, хүнээр заалгаад сурдаггүй  юм даа...” гэж чин үнэнийг л  хэлдэг, захидаг байж. Харин өөрөө бол уяачийн дэг соёлыг дээд зэрэгт сахин хадгалж ирсэн хүн. Хамгийн сүүлд 1983 онд зургаан шарга адуу уяан дээрээ уяж осголсон гэдэг юм.  Үнэхээр том уяачийн  мөн чанар нь өндөр  хүндэтгэл,   ёс суртахууныг  эрхэмлэж  ирсэнд байдаг  билээ. 
Том уяач болох хүсэлтэй бол том ёс суртахууныг л өвөлж авах хэрэгтэй дээ, шинэ монгол уяачид  аа. 
Н.Санжаадорж