2013 оны Өвөрхангай аймгийн шилдэг салбар “Гүхээт хонгорын хурд” МСУХ-ны тухайд...

2013 оны Өвөрхангай аймгийн шилдэг салбар Бүрд сумын “Гүхээт хонгорын хурд”  МСУХ-ны хамт олон энэ удаагийн “Холбоод” булангийн зочноор уригдлаа. 2003 онд үүсгэн байгуулагдсан тус холбооны анхны тэргүүнээр тухайн үеийн сумын Засаг дарга Ёндонноров, удаах тэргүүнээр /2007-2011 он хүртэл/ багийн дарга Ч.Батжаргал нар тус тус сонгогдон ажиллаж байсан бөгөөд 2011 онд удирдлага бүтэц зохион байгуулалтын шинэчлэл хийж  тэргүүнээр Ч.Пэрлэйбазар, нарийн бичгийн даргаар Б.Наранхүү нар сонгогджээ. 200 гаруй гишүүнтэй тус холбооны удирдлагын баг 25 тэргүүлэгчтэй бөгөөд 2011 оноос “Гүхээт хонгорын хурд” хэмээн албан ёсоор нэрийдэж, өөрийн гэсэн тамга тэмдэгтэй бие даасан төрийн бус байгууллага болжээ. Айргаараа алдартай Бүрд сумаас төрдөө үнэлэгдэж, түмэндээ хүндлэгдсэн гурван уяач төрсөн бөгөөд цолны эрэмбээр улс, бүсийн наадмаас гурван түрүү, 13 айраг хүртсэн амжилтаараа МУ-ын Манлай уяач цол хүртсэн Товуугийн Энхбат тэргүүлдэг. Мөн тус сумаас нийслэлийн Алдарт уяач цолтон хоёр, аймгийн Алдарт уяач  цолтон найм, сумын Алдарт уяач цолтон 24 төрөн гарчээ.
Хурдан хүлгийн хийморьт сүсэглэсэн Бүрдчүүд нэгэн цагийн цуут хүлэг Гүхээт хонгороороо бахархаж, эрхэмлэн дээдэлдэг. Тиймдээ сумынхаа МСУХ-г энэхүү шандаст хурдан хүлгээрээ нэрийдэн дурсгалын хөшөөг нь мөнхжүүлсэн биз. Ингээд эрхэм уншигч та бүхнээ Бүрд сумын нэрийн хуудас болсон Гүхээт хонгор морины тухай ам дамжин яригдаж ирсэн амтат түүхийг сонирхуулъя. Ванчигшагдарсүрэн ноёны аргамаг хурдан хүлгүүдийн уяа сойлгыг тааруулдаг алдарт уяач Алдар-Очирын унаач явсан Мэндийн Бүүвэй хожмоо хурдан хүлэг шинжиж танихдаа гаргуун нэгэн болжээ. Тэгээд охин Хандыгаа хадамд очих үед нь өөрийн адуун сүргээс нэгэн хонгор үрээг өмчинд өгч, “онцгой хурдан хүлэг юм шүү, шандас шөрмөсийг нь шалгаарай” хэмээн хүргэн Дашваагийн Дашзэвэгтээ захижээ. Хүргэн Дашзэвэг нь хурдан морь сонирхдоггүй, тарвага, зурам эргүүлдэг анд дуртай нэгэн байж. Тиймдээ ч хонгор үрээг чөдөрлөж унаад хол ойргүй тарвагачилж явдаг байж. Үүнийг нь өвгөн Бүүвэй мэдчихээд нуудгай хүү болох Сэрээнэнд, “Хандад өгсөн хонгор үрээг хоёр адуугаар  ч хамаагүй худалдаж ав. Оонон гүхээт содон шинжтэй, уяа сойлгыг нь тааруулж чадвал онцгой хурдан хүлэг юм шүү” хэмээсэн байна. “Соёо” хэмээх Сэрээнэн хонгор морийг сайн морь, ат хоёроор худалдаж аваад тэр жилээ сумынхаа наадамд сойж арван хэдээр давхиулан шидийг нь таньжээ. Дараа жилээс нь эхлээд хонгор морь тасралтгүй таван жил сумандаа түрүүлж шандаст  хурдан хүлэг гэдгээ баталсан байна. 1961 онд Өвөрхангай аймагт оюутан залуучуудын анхдугаар спортын наадам болж 18 сумын аргамаг хурдан хүлгүүд цугларахад хонгор морь хол түрүүлж төрийн их баяр наадамд хурд хүчээ сорих урилгаар шагнуулжээ. Өвөрхангайн цуут хонгор морь улсын наадамд ирснийг дуулаад МУ-ын Манлай уяач Д.Гарамжав агсан хэрэг болгон зорин очиж шинжиж байсан гэдэг. Харамсалтай нь тэр жил Гүхээт хонгор төмөр утсанд орооцолдон хамгийн сүүлд шахам гарч, араас нэхсээр есөд хурдалжээ. Дашрамд дуулгахад, төрийн их баяр наадамд Сэрээнэнгийн хонгор морь шиг Айдасын даваагаар цогиж гарсан аргамаг хүлэг одоог хүртэл гараагүй хэмээн ахмад уяачид ярьдаг юм билээ.