Морь шинжээч, уяач Жаал хэмээх Б.Даш

Банзрагчийн Даш нь хуучнаар Сэцэн хан аймгийн Баатар бэйлийн хошуу буюу одоогийн Хэнтий аймгийн Жаргалтхаан суманд төрж, багаасаа адуу мал маллах, бичиг үсэг суран, улмаар эрдэм номд боловсорсон хүн байлаа. Шийрийн голыг өгсөн уруудан нүүж олон сайхан адуутай, айраг цагаа нь бялхсан айлуудын нэгнь Даш гуайнх байсан юм. Хурдан мордоо сойсон айлууд нь Сөөнөн хэмээх Гомбо, Гонжий /Гомбожав/ болон Даш гуайнх гээд бүгд голоо даган гурван нуураа бараадан бууна. Жаргалтхаан нутгийнхан хэзээнээс адуу сайтай, хурдтай газар. Тэр үеийн сайн хурд болох Сөөнөн хэмээх Гомбын улаан, Чадраабал залангийн улаан, жаал Дашийн хүрэн, Гонжийн саарал болон Ц.Чанцалын саарал азарганууд нь аймаг, сумандаа нэртэй байлаа. Даш гуайг биеэр жижигхэн байсан болохоор нь нутаг усныхан нь Жаал хэмээн авгайлдаг байсан бөгөөд өөрийн хурдны удамт адуу болон морь уяж сойх эрдмээрээ нутаг усандаа гайхагдан хүндлэгдэж байснаас гадна залуу уяачдадаа өөрийн эрдмийг харамгүй хэлж сургадаг хүн байжээ.
Нэгэн жил Даш гуайн хурдан хүрэн азаргыг их сунгаанд 30 гаруй азарганаас хамгийн сүүлд ирэхэд нь нутгийн өвгөн уяач Лувсан гуай “... одоо наадахаа тавьсан нь дээр дээ...” гэхэд “За одоо л болж байна даа...” гээд хөтлөөд явжээ. Ингээд наадмын өглөө морьдоо хөтлөөд наадам руу явах болоход хүрэн азарга нь явдаггүй. Нэг хүн хөтөлж, нөгөө нь тууж наадамд очоод Даш гуай “За өнөөдөр ч азаргаа хүнээр тавиулахгүй бол  ч болохгүй нь дээ...” хэмээхэд нутгийн залуу уяачид өвгөн уяач зөнөчихжээ гэж шивнэлдэж байсан гэдэг бөгөөд тэр наадамд хүрэн азарга нь гарсан цагаасаа манлайлан хол тасархай түрүүлэн ирж байсан түүх байдаг. Мөн хаврын нэгэн наадмаар Даш гуайн таван их насны /нэг нь хүнд өгсөн морь нь/ морь дараалан айрагдан түмнээ гайхашруулж байжээ. Улсын наадам гэдэг тэр үеийн уяач, малчин хүнд их том даваа байлаа. 1959 онд Даш гуай улсын наадмыг  хязаалан, соёолон халзан үрээтэйгээ зорьж, нутгийн дүү Г.Манал Сөөмөн хэмээх Гомбын адууны соёолон хүрэн үрээ авч явжээ. Давхил сунгаанд урд нь ордоггүй байсан Маналын хүрэн соёолон үрээ тэр жилээ улсын наадамд түрүүлж, харин Даш гуай ар гэрийн гачигдал гарч морьдаа аваад буцсан байдаг. Хожим Маналын хүрэн үрээ нь Төв аймгийн Эрдэнэ сумын яач Гэсэрвааньд очиж уягдан олноо алдаршсан хүлэг болсон билээ. Даш гуайн адууны удам болох Цэдэн-Ишийн хүрэн, Д.Сандагдоржийн халзан болон Н.Цэрэндоржийн халзан гээд олон хурдан хүлэг аймаг, сумын наадмуудад айрагдаж, түрүүлж байсан. Эдгээр адууны үр удам болон Б.Даш гуайн морь уях эрдэм нь үе залгамжлан явсаар байгаа бөгөөд  үр сад нь түүний нэрэмжит ургийн наадмыг хэд хэдэн удаа амжилттай зохион байгуулаад байгаа юм.