МУ-ын Алдарт уяач Ядамын Лханаажав

Далай ээжийн нутгаас төрсөн анхны улсын цолтон нь Бүрэнтогтох сумын уугуул, МУ-ын Алдарт уяач Ядамын Лханаажав агсан юм. Нутаг орондоо адуу таньдагаараа алдартай “гозон” хэмээх  Ядамынх Данаажав, Лханаажав, Бямбаа гэх гурван хүүтэй. Хөвгүүд нь аавыгаа дуурайсан өндөр нуруутай хүмүүс байсан тул нутгийнхан “Гозонгийнхон” хэмээн нэрийддэг байсан гэдэг. Сайн хүлэг эзнээ мөнхөлдөг ёсон бий. Я.Лханаажав уяачийг олноо таниулж нэрд гаргасан цуут хүлэг нь алдарт ногоон морь нь. Аймгийнхаа баяр наадамд ес түрүүлж, хоёр аман хүзүүдсэн энэхүү хурдан буянг эцэг нь хүүдээ “сайн уяач болоорой” хэмээн дааганд нь бэлэглэж байжээ. Ногоон морь тэр нутгийн  Жамбал гэгчийн унаган адуу бөгөөд Ядам Талын цахир хэмээх газар адуунд явж байгаад их гэдэстэй сайхан бор гүүнээс цэхэр нүдтэй хар унага төрөхийг харжээ. Хойтон жил нь нөгөө хар үрээгээ харвал хурдлах шинжтэй болчихсон байж. Тэгмэгц нутгийн нэг хүнээр дамжуулан  бүдүүн морин дээрээ хэдэн төгрөг өгөөд өөрийн болгожээ. Ийнхүү хүнээр зуучлуулсан ч учиртай. Ядамын хурдан морь таньдагийг мэдэх нутгийнхан нь түүний шинжсэн адуу гэдгийг мэдмэгц үнээ өсгөчихдөг байж.
Я.Лханаажав агсан 1945 оны чөлөөлөх дайнд оролцож явсан хувьсгалт тэмцлийн ахмад зүтгэлтэн. Түүнийг эр цэргийн албанд байхуйд ногоон морийг нь ах дүүс нь уяж байгаад халагдаж ирмэгц хүлээлгэн өгсөн хэмээдэг. Ногоон морь 1951 он хүртэл аймгийнхаа баяр наадамд есөн удаа түрүүлж, хоёр удаа аман хүзүүдсэн бөгөөд сумдын наадмыг оруулбал 33 удаа түрүүлж байсан эгэлгүй хурдан буян билээ. Түүнийг ид хурдан байхад Төмөрбулаг сумынхан наадмынхаа түрүүг “Лханаажавын ногоон моринд алдахгүй юм шүү” хэмээн ярилцаад аль хурдан гэсэн хар морио сойх болж. Тэгээд нутгийнхаа морь шинжихдээ гаргуун өвгөнийг авчирч харуултал “яг одоо мордоод явбал Лханаажавын ногооныг гүйцэхээргүй байна. Намайг ирэхээс нааш морьд мордуулж болохгүй шүү” гээд яваад өгчээ. Өвгөн явж явж ирээд “за одоо болсон, морьдоо тавь” гэж. Тэр наадамд ногоон морь гарсан цагаас өнгөлсөөр үзүүр дээрээ жаахан суун аман хүзүүдэж, нөгөө хар морь түрүүлж байсан” гэдэг. Шинжээч өвгөнийг хар морийг ямар аргаар түрүүлгэснийг асуухад “Лханаажавын ногоон морь жаахан холхиотой байсан. Тав баачихвал хар морь гүйцчих гээд байсан юм” гэсэн гэдэг. Ийнхүү дааган цагаасаа эхлэн уягдаж 33 удаа алтан жолоо өргүүлэн түмэн эхээ дуудуулсан ногоо мориороо гангарсан Я.Лханаажав агсан аймгийн наадмаас ес түрүү, хоёр аман хүзүү, сумдын наадмаас 100 гаруй айраг түрүү хүртэн хоймор нутгийн анхны улсын цолтноор нэрлэгдсэн билээ. 
Алдартын эцэг Ядам адуу таних эрдэм ухаанаа үр хүүхдүүдэдээ өвлүүлэн үлдээж, тэд нь өөрийн үр хүүхдэдээ заан сургасан бөгөөд Ядамын үр  сад өвөг дээдсийнхээ буян заяаг дээдлэн өдгөө хоймор нутагтаа хурдан хүлгэдээ уяж сойн түмэн олноо цэнгүүлж явна.
Ядамын Бямбаагийн бага хүү Лхагва-Эрдэнэ сумын Алдарт уяач цолтой бол ач хүү Батсайхан нь нутгийн  шилдэг залуу уяачдын нэгээр нэрлэгддэг. Харин  Данаажав агсны хүү Равдан, түүний хүү Ганболд нар нь  аймгийн Алдарт уяач цолтой уяачид.

А.Мөнх