МУ-ын харцага Н.Саранцогт: М.Мөнгөн арсланд тоогдож амлуулаад, нэгийн даваанд өвдөг шороодсоноо дурсах дуртай

МУ-ын харцага Н.Саранцогт 1965 онд Сэлэнгэ аймгийн Баруунбүрэн суманд төржээ. Н.Саранцогт нь эцэг эхээс арвуулаа бөгөөд дээрээсээ хоёр дахь хүүхэд юм байна. Удам дагаж бөх гэдэгчлэн харцагын маань удамд сайн бөх хүн байсан гэдэг. Түүний аавынх нь төрсөн дүү Сундуй аймгийн арслан цолтой бөх хүн байжээ. Авга ах Сундуй нь Сэлэнгэ аймгийн наадамд 1979-1986 оны хооронд 6 түрүүлж хүч чадлаа олноо гайхуулж явсан нэгэн аж. Тиймдээ ч аав нь түүнийг өсөх идэр начин болчихоод байхад нь “Чи Сундуй ахынхаа дайтай барилдаж чадахгүй байна шүү” гэж зэмлэх анхааруулахын хооронд хэлж байсан гэдэг. Мөн  түүний авга талын хоёр ах болох Амгалан, Машбат нар нь аймгийн начин, сумын заан цолтой бөхчүүд байгаа бол Н.Саранцогтын төрсөн дүү болох Батдагва аймгийн заан Энхцогт аймгийн начин цолтой аж.

-Сэтгэлээс гардаггүй баяр наадам, барилдаанаа дурсахгүй юу?
-Би 1995 онд начин цол авсныхаа дараагийн даваанд З.Дүвчин зааны хөлийг нь авч унагасан барилдаан санаанаас ер гардаггүй юм. Тэр үед би залуу ч байж, бяртай ч байж дээ. Харин 1994 онд төрсөн Баруунбүрэн сумынхаа 60 жилийн ойгоор түрүүлнэ гэж бодож байгаад шөвгийн дөрөвт унасан маань хамгийн их сэтгэл гонсойсон баяр наадам байсан даа.

Тэрээр 1994 онд 27 настайдаа анх улсын наадамд зодоглосон нь бусад бөхчүүдтэй харьцуулахад нэлээд хожуу улсад хүч үзсэнд тооцогддог юм билээ. Анх арслангийн аманд очиж өвдөг шороодон “ухаажсан” тэрээр 1995 ондоо зургаа давж өсөх идэр начин болсон байдаг. Тэрээр энэ наадмын гуравт улсын начин Л.Даваадалайг, дөрөвт улсын заан Ё.Ишгэнийг, тавд улсын заан С.Хүрэлбаатарыг, зургаагийн даваанд улсын заан З.Дүвчинг өвдөг шороодуулан элэг бүсийг тайлуулснаар хожим МУ-ын харцага цолыг авсан юм.

-Анхны бай шагнал их урам өгсөн байх даа? Ямар бөхийн аманд орж байсан бэ?
-Тэр үед чинь одооных шиг ямар мөнгө төгрөг том том бай шагнал байгаагүй шүү дээ. Анх барилдаад халуун сав, цайгаар шагнуулж байсан маань санаанаас ер гардаггүй юм. Тэр бол миний анхны хамгийн том бэлэг байсан. Би 1994 онд анх нэгийн даваанд Мөнгөн арслангийн аманд ороод унаж билээ. Тэр том бөх намайг амласанд одоо хэр нь би баярлаж явдаг.
-Одоогийн барилдааны дүрмийн талаар ямар бодолтой явдаг вэ?
-Намайг барилдаж байхад одоогийнх шиг барьц сонгуулдаггүй, цаг хугацаа хамаардаггүй байсан л даа. Одоо чинь барьц сонгосноор бөхчүүд үзэгчдийг чилээлгүй хурдан барилдах сайн талтай ч тухайн бөх өөрийн хийе гэж бодож төлөвлөсөн мэхээ цаг хугацаанд баригдаад гаргаж чадахгүй байна уу даа гэх бодол төрдөг юм. Тэгээд ч дээхнэ үед жин багатай бөх хурдан шаламгай, сэрвүү барьцнаас уран гоё мэх хийж, сайн барилддаг байсан бол сүүлийн үед дүрмэндээ тааруулаад тарган, жин ихтэй бөх барилдвал илүү амжилт гаргах бололтой юм.
-Бөх болгон өөр өөрийн мэхтэй байдаг. Таны хувьд ямар мэхийг сурцтай хийдэг байв.
-Би баруун сэнжигнээс хонгодох, золгооноос татах, хутгахаас гадна баруун, зүүн аль аль талаараа хөмрөх мэхийг даацтай хийдэг дээ.
-Бөхчүүдийн хувьд эрхэмлэн дээдэлж явдаг зүйл нь зодог шуудаг байдаг шүү дээ? Та барилдаж байх хугацаандаа хэдэн зодог шуудаг элээсэн бэ?
-Тэгэлгүй яахав. Монголчууд бид чинь аав ээж, бурхан тахилгаа дээдэлдэг. Би барилдаж байх хугацаандаа таван зодог шуудаг элээсэн. Одоо бүгдийг нь хадгалдаг. Миний хүүхдүүдээс барилддаг хүн гарч ирэх юм бол өгнө гэж бодож байгаа шүү. Яагаад гэвэл манай аавын тал бөхийн удамтай байсан.