Бөхийн галаар...

Бугын сангийн аж ахуй
93 жилийн ойн наадам хагас сарын дараа болно. Бөхчүүд маань нутаг ус, байгууллага, дэвжээгээрээ нэгдэн бэлтгэлдээ гарчээ.
Энэ сарын 23-ны өдөр Бугын сангийн аж ахуйд гарч буй “Их Монголын хүчтэн” бөхийн дэвжээний бэлтгэл сургуулилтыг сонирхохоор зорьж очлоо.
Бөхийн өлгий Өврийн сайхан хангайнхан өнөө жил Хилчин спорт хороо, Их Богд дэвжээ, Ажнай дэвжээтэй хаяа залгажээ. Галын багшаар МУ-ын гавьяат дасгалжуулагч, улсын арслан Бандийн Ганбаатар, улсын арслан Доржпаламын Ганхуяг нар ажиллаж байна. Энэ галд шилдэг заан Б.Сайнбаяр, Т.Санчир, “онжав” улсын начин Да.Батбаяр, Л.Наранбаатар, залуу начин Б.Сангисүрэн, аймгийн арслан Б.Батдорж, Го.Отгонбаатар, Ц.Чимэддорж, Ц.Жамсран, аймгийн заан Д.Гантогоо, М.Даваасүрэн, аймгийн харцага Д.Мөнхболд, М.Хаш-Эрдэнэ, Б.Лхагва-Очир, аймгийн нэмэх начин Т.Ядамсүрэн, аймгийн начин Х.Гантулга, Т.Түвшинтулга, Б.Ганхуяг, О.Цээбалдовжир, сумын заан З.Баттөмөр, Ц.Батжаргал, С.Даваадорж нарын 40 гаруй залуус бэлтгэлээ базааж байлаа. Их Монголын хүчтэнүүд энэ сарын 16-нд бэлтгэлдээ гарсан бөгөөд ахиад нэмж ирэх хүмүүс бий гэцгээж байв. Мөн урд онуудад Нарийнтээл, Хужиртын залуус түлхүү байдаг байсан бол энэ жил Гучин-Ус, Зүүнбаян-Улаан, Сант, Баянголын залуус цөөнгүй буй гэнэ. Тэд 21-нд галын барилдаанаа хийж улсын заан Т.Санчир түрүүлж, улсын начин Б.Сангисүрэн үзүүрлэсэн байна.
Их Монголын хүчтэнүүдтэй айлссан Их Богд дэвжээ тун ч олуул байгаа нь харагдаж байв. Өнөө жил дэвжээнийхээ барилдааныг тогтмол зохион байгуулж, залуусаа нэгдсэн нэг зохион байгуулалтад оруулж байсны үр шим энэ юм. Магадгүй энэ галаас өнөө жил улсын цолтой бөх төрөхийг үгүйсгэх аргагүй юм. Аймгийн арслан Б.Эрдэнэхүү, аймгийн заан Н.Золбоо нарын шилдгүүд энд бий. Мөн Ажнай дэвжээний хорь гаруй залуус, у.н Г.Олзгэрэл ахлагчтай Дундговийн зарим бөхчүүд энд гарч байв.
Өвөрхангайнхны нэлээн хэсэг нь Хилчин СХ-нд харьяалагддаг агаад улсын өсөх идэр начин М.Жамьянпүрэв, улсын начин Д.Пүрэвсүрэн, П.Ганхүү, аймгийн арслан Д.Болдбаатар, аймгийн заан Л.Батзориг, сумын заан Г.Цэнддорж нар Хилчиний галд МУ-ын гавьяат дасгалжуулагч, улсын өсөх идэр начин Д.Дашжамцын удирдлагад нэгджээ. Хилчиний багшаар у.н Н.Бүрэнбаатар мөн ажиллаж буй бөгөөд Булганы хоёр заан шавь нарын хамт, мөн Архангайн залуус ч энд гарсан байлаа. А.а Д.Тамир, а.н Г.Болдгэрэл, с.з Б.Түмэндэмбэрэл нар бэлтгэлээ тун ч чамбай хийж байгаа харагдлаа.
Нутгийн залуусын бэлтгэлийг сонирхохоор нэгэн жарны тэртээ заан цолд хүрч асан МУ-ын заан “том” хэмээх Цэрэндонойн Санжаа гуай ирлээ. Нутгийн залуу хүчтэнүүдэд амжилт хүсэхийн сацуу өөрт тохиолдсон явдлууд өөрийн барилдаж явсан он жилүүдийн тухай амттай дурсамжийг хөөрч байв. Давсан тухайд нь яриулах гэхэд огт өөр зүйл рүү яриаг чиглүүлж “Муу Чойжилсүрэн арслангаа давах аядаад Дамдин аваргад унасан даа”, “Эрдэнэ-Очирын амыг “булааж” аваад Өвгөнхүүд унасан юм. Ер нь бол Дорнодын жороо Дугарсүрэн, дүүгүүр Гомбосүрэн, Өвгөнхүү нарт л унасан даа” хэмээж байлаа. Ярианыхаа завсар “Архангайн 40 жилээр арслангуудыг нь цувруулан давсан гэдэг байх аа” гэхэд “Нээрээ өнгөрсөн онд том ой хийгээд урих болов уу гэтэл урьсангүй шүү” хэмээсэн нь бас л бодууштай үг санагдаж байлаа. Идэр сайхан насандаа их ойгоор нь түрүүлсэн энэ бөх өтөл насандаа залуу цагтаа гайхуулж түрүүлсэн тэр л дэвжээгээ нэг харж, хамтдаа барилдаж явсан бөхчүүдээ дурсаж, мөн өөрөөрөө бахархахыг хүсээ биз ээ.
24-ны өглөөний бэлтгэлийн үеэр улсын начин Д.Пүрэвсүрэн, Л.Наранбаатар нар “хүч үзэж” хэн хэнийгээ тун их ядраав бололтой, алиа хошин зантай Нарка начин “Та харих болоогүй байна аа, Пүүжээ ах аа” хэмээж байв.
Өдрийн бэлтгэлийг бүрэн өмсгөлтэй бэлтгэл хийсэн бөгөөд багш Б.Ганбаатар арслан “Малгайгүй туг тойрч яаж болж байна, бөх хүн байж” гэхэд малгайгүй байсан залуус нүд ирмэх зуур бүгд малгайтай болсон нь ахмадаасаа суралцах ёстойн үлгэр байв. Энэ үед ахлах цолтой бөхчүүд рүү дүү цолтой бөхчүүдийг довтлуулж, нэг ёсны “тойргийн барилдаан” хийв. Арслан Д.Ганхуяг, заан Б.Сайнбаяр, Т.Санчир, а.х Д.Мөнхболд, а.н.н Т.Ядамсүрэн, а.н О.Цээбалдовжир нар их санаачлагатай байж “дайралт”-ыг давж байлаа.
Оройн тоон дээр жижүүр солигдож, бүх бөхчүүд цолны эрэмбээр жагсаад “Халуун элгэн нутаг” дуугаа цангинатал сайхан дуулж амарлаа.
Наадмын бэлтгэл гэдэг бүтэн жилийн тогтмол бэлтгэлээ чамбайруулах, шинэ мэх сурах, ахмад бөхчүүдийнхээ заавар зөвлөгөөг сонсож, шинэ залуу хүчтэнүүдээ урамшуулан дэмжих, хийморь сүлдээ сэргээн, нутаг усныхаа уул овоог тахиж тайх зэрэг олон сайхан ёс заншил, уламжлалуудын цогц юм. Их монголын хүчтэнүүд их л өнгөтэй байна лээ, наадмын тэнгэр түших болтугай.
Т.Түмэндэмбэрэл