Наян зуны наадам буюу хамгийн олон адуут Д.Нооногой

Одоо уншигч танд танилцуулах эрхэм Ханбогд сумын тусгай дугаарын сэтгүүлд нийтлэгдсэн хамгийн ахмад уяач болно. Түүний нэрийг Нооногой гэдэг.1894 онд малчин ард Дуламын хоёрдугаар хүү болон мэндэлсэн тэрээр Гавилууд багийн хуучны сайн уяачдын нэг. Бага балчир насаа  ижий аавдаа туслан мал маллахад суралцаж өнгөрүүлсөн тэрээр нас биед хүрсэн хойноо нэг хэсэг дүү Жанчивбалынхаа хамтаар жин тээдэг байсан гэх.  

Ажилч хичээнгүй Д.Нооногойнх мал хуй ихтэй. Тиймдээ ч 1948 оны мал тооллогоор хамгийн олон буюу 150 адуу тоолуулан  “Ханбогд сумын түүх” номноо тэмдэглэгдэн үлджээ. Д.Нооногой нэгэн үе сумын нарийн бичгийн даргаар ажиллаж байсан агаад хилс хэрэгт гүтгэгдэн 10 жилийн ял заагдаж хоригдсон бараан түүх бий.Хийгээгүй хэргийнхээ төлөө нэлээдгүй хугацааг хэцүү нэртэд өнгөрүүлсэн тэрээр цагаатгагдан суллагдаад нэгдлийн хонь маллах болсон гэдэг.

Д.Нооногойн ханийг Бадамзав гэнэ. Тэд ханилаад олон жилийг үдсэн ч үр хүүхэдтэй болж чадаагүй тул гурван охин, нэг хүү өргөн авч элгээ дэвтээн, энгэрээ дүүргэж, аз жаргал баяр баясалд умбан, ач зээгээ тойруулсан буянтнууд болсон юм.

Ийн амьдралын хатуу, хөтүүд нухлуулсан Д.Нооногой нэгдлийн мал маллахын хажуугаар морь уяж, эрийн хийморь сэргээдэг байсан бөгөөд 1961 онд өөрийн унаган шарга морио бага охиноороо унуулан 13-т давхиулж, 1962 онд Гавилууд багийн уяач Х.Бямбаагаас авсан цагаан бор морио уяж, хурдлуулжээ. Энэ бор морь сумын баяр наадамд нэг удаа айрагдсан бол 1963 онд унаган цэгээн халзан үрээ нь түрүүлэн түмэн эхээр дуудуулсан юм. /Хожмоо энэ халзан үрээ дахин нэг айрагдсан/ 1964, 65 онуудад Номгон багийн Удайдын Ёндонгоос авсан Өвөр монголын хээр морь /Хээр  морийг өвөрлөгчөөс ирсэн нэгэн унаж ирсэн тул нутгийнхан Өвөр Монголын хээр хэмээн нэрийдэх болжээ/, мөн халзан үрээгээрээ сайхан наадсан тухай бага охин нь бидэнд дурсан ярьсан. Тэрээр хурдан хурцаас гадна жороо морь нэлээд сонирхоно. Жороо харыгаа өөрөө уначихаад сумын наадамд айрагдуулсан түүх цөөнгүй. Түдэв, Бямбаа, Жамбал, Равжаа, Түнтүүш нарын нутгийн уяачидтай дотно нөхөрлөн адуу малын тухай амтат түүх хуучилдаг байсан буурал уяач энэ замбуу тивд 80 зуныг үзээд 1974 онд бурхны орноо одсон байна. 

Б.Хастөр