Түнэл сумын МСУХ-ны тэргүүн Ж.Самбаллхүндэв: Одоо сумаасаа гарч арай өндөр довд хүчээ үзэх хэрэгтэй

Хөвсгөл аймгийн Түнэл сумын харьяат, сумын МСУХ-ны тэргүүн Ж.Самбаллхүндэвтэй хийсэн ярилцлагыг уншигч танаа хүргэж байна.
-Түнэл сумын уяачдын холбооны тэргүүнээр хэд дэх жилдээ ажиллаж байна вэ? Та өөрөө морь уядаг уу?
-Түнэл сумынхаа уяачдын холбооны тэргүүнээр 2006 онд сонгогдоод ажиллаж байна. Би малчин айлын хүүхэд л дээ. Морь уяхгүй ч адууны төлөө сэтгэл зүрхээ зориулан, сумынхаа уяачдын хүсэлтээр өнөөдрийг хүртэл зүтгэж яваа адуунд дуртай жирийн  л монгол эр хүн. Манай Түнэл сум чинь хурдан хурц хүлгэд, эрдэмт уяачдаараа алдартай нутаг. Аймагтаа хамгийн олон айраг түрүүтэй Пунцагааны хурдан буурал, долоон удаа түрүүлсэн Монгол улсын Алдарт уяач Зоригтын бор азарга гээд л ярина шүү дээ. Одоогоос хэдэн жилийн өмнө буюу дал, наяад онд аймгийн бүх түрүүг, цөөхөн хэдэн шөвөгтэй нь манайхан л түүдэг байлаа. Алдарт хонгор морины эзэн Хишигбат, Гомбосүрэн гээд л томчууд Түнэлд бий. Манай сум чинь 24 аймгийн Алдарт уяачтай. Гэвч сүүлийн үед энэ амжилтаа үргэлжлүүлж төдий л чадахгүй болчихсон. Үүнийг олон талаас нь тайлбарлаж болох  юм. Өдгөө шинэ цагийн уяагаар уядаг болчихлоо. Хол ойроос цус сэлбэсэн шинэ цагийн хурдан адуунууд олон боллоо. Уяачдын арга барил ч өөрчлөгдөж байна. Тэгэхээр орчин цагтай хөл нийлүүлэн суралцах цаг болсныг нь хэлээд байгаа юм. Үүнтэй холбоотойгоор холбооноос тодорхой ажлуудыг эхлүүлсэн. Манай уяачид шударга будлиангүй наадмаар байгаагаа дуулгаж байлаа. Мөн хол ойрын алдартай уяачидтай холбоо тогтоож, туршлага судлан, адууныхаа угшлыг сайжруулах, сумынхаа хурдан угшлыг сэргээх талаар ярилцаж, ажилдаа ороод багагүй хугацаа өнгөрч байна.
-Төлөвсөн ажил  хэдэн хувийн биелэлттэй байна вэ?
-Манай сумынхан Сүхбаатар, Хэнтий гээд гаднаас хурдан удмын адуунууд авчирч байна. Улаанбаатар хот дахь нутгийн зөвлөлийн дарга Бямбадорж болон түүний ах дүү нар, аймгийн Алдарт уяач Лхагвадорж, Буян, Норовсамбуу, залуу уяач Баасандорж, Баасанжав, Баярсайхан нарын адууныхаа цусыг сайжруулах ажлыг сайн хийж хүмүүс олон байна. Одоо  сумаасаа гарч арай өндөр довд хүчээ үзэх хэрэгтэй байна. Сүүлд Төвийн бүсийн хурд Цэрэнжав Да ламын мэндэлсний 300 жилийн ойд манайхаас хэд хэдэн уяачид явж, Отгон-Очирын хар азарга 12-оор давхисан байгаа. Бусад нь жар далаар орсон. Ямартаа ч хүй мандлын ногоон дэнжид тэр олон сүргийн дунд тоосоо өргөөд ирсэн нь уяачдын маань хувьд нэг амжилт юм. Өнгөрсөн жил манай Түнэлийн 60 жилийн ой болж, хол ойрын олон сайхан хурдан хүлгэд шандас шалган уралдсаныг харж байхад Тариалан, Их-Уул, Мөрөнгийн хурд их сайжирч байгаа нь харагдсан. 260 гаруй  хурдан ажнайнууд мордсон их сайхан наадам болсон. Энэ нь гарааны төхөөрөмжтэй уралдсаных гэж бодож байгаа. Сумын 60 жилээр аймгийн МСУХ-ны нарийн бичгийн дарга, аймгийн хурлын дарга Болдбаатар гарааны төхөөрөмж хийж бэлэглэсэнд манай уяачид их баяртай. Энд бид дээд гурван насныхаа гурван түрүүг авсан. Манай Түнэл сумын морины уралдаан болдог хөндий үнэхээр сайхан болохоор уяачид ч уралдах дуртай байдаг юм. Бусад газрын уралдаануудад бариа нь нэг, гараагаа зөөдөг бол манайх бариагаа зөөдөг.
-Хөвсгөл аймагтаа Түнэлийн азарга хурдтай гэлцдэг биз дээ?
-Тийм л дээ. Энд нутгийн онцлог байдаг шиг байгаа юм. Дээхэн үед Галшараас Алаг-Эрдэнээр дамжиж ирсэн мундаг мундаг азарганууд байлаа. Спортын мастер Хас-Очирын аав бужгар Бямбажав гэж наймаачин хүн байсан гэдэг. Тэр хүн гаднаас их адуу авчирч нутагшуулж байсан юм билээ. За тэгээд Ёндонжамц гуай, сахиул Жанцан нарын хурдан азарганы төлүүд манай нутгаар их тархсан байдаг. Мөн Цагаантолгой Харгана тал руугаа аймгийн Алдарт уяач Самдаг, Сүхбаатар гуайн хурдууд одоо ч хурдалсаар л байна. Энэ нь нутгийн уул ус, ургамалтай холбоотой юм болов уу гэж боддог.
-Ойрын үед хийхээр ямар ямар ажлыг төлөвлөөд байгаа вэ?
-Сүүлийн жилүүдэд шинийн найманд өвлийн бооцоот уралдааныг явуулдаг уламжлалтай болоод байгаа. Ингэхдээ аймгийнхаа Алдарт уяач нарын алдрыг тэмдэглэдэг. Өөрөөр хэлбэл тухайн алдрыг нь тэмдэглэх уяачтайгаа хамтарч зохион байгуулдаг. Харин ойрын хугацаанд хийхээр төлөвлөж байгаа ажил бол сумандаа аймгийн хэмжээний бүсийн уралдааныг зохион байгуулахсан гэж бодож байна. Болж өгвөл аймгийн бүсийн уралдаан юмуу Хотгойдын хурдыг Түнэлдээ хиймээр байна. Энэ тухайгаа жил бүр шат шатанд уламжилдаг ч усны асуудлаас болоод хойшлоод л байх юм. Гэхдээ санаж явбал бүтдэг гэдэг дээ. 
-Ярилцлага маань энд хүрээд өндөрлөж байна. Та бүхний төлөвлөж буй ажилд амжилт хүсье.

"Тод магнай" сэтгүүл Хөвсгөл аймгийн тусгай дугаар, 2013 он