Хоёр баатрын хүрэн

Говь-Алтай аймгаас хязгаарын цэргийн уналганд ирүүлсэн олон агтыг хэдэн байлдагч Байтагийн заставын дэргэд шагай шиг бөөгнүүлэн хураахад духнаасаа хошуугаа хүртэл ташуу халзан хүрэн морийг ахлах дэслэгч Нэхийт онцлон үзэж өөрийн унаа болгон авчээ. Үрээнхэн хүрэн халзан морь байлдааны сургуульд төдхөн суралцаж, богино хугацаанд дөрвөн балл авах болжээ. Мөн сургуулийн үед Нэхийтийн далайсан сэлэм эргэж, хүрэн халзан морины давхилт дунд тас цавчигдсан бургас босоогоороо газардаж байдаг байсан нь халзан морь, Нэхийт хоёрын байлдааны сургуульд хэр суралцсаныг яруу илтгэх баримт мөн. Хүрэн халзан буруу талын нь амыг аттасхийн хүзүүний зөв тал руу  гурвантаа алгадахад намсхийн хэвтдэг, чишш гэхэд ухасхийн босдог байжээ. Нэгэн удаа Нэхийт, Тэгшээ хоёр шөнийн харанхуйгаар дайсны байранд нэвтрэн орж амьд хэл бариад морины хурдаар зугтаан гарчээ.
Замд нь хавцал дотор хэвтээ үхрийн чинээ чулуу тулгарахад Тэгшээгийн морь бултан тойрч гарч, харин хүрэн халзан морь нуруун дээрх хоёр хүнийг дажгүй даан, хийгүй харайн гараад цааш хурдлан давхижээ.
Нэхийт баатрыг хил зөрчсөн харийн дайсантай амь бие хайргүй 30 гаруй удаа тулалдаж явахад иймэрхүү хүнд үе олонтой тохиолдож, хүрэн халзан морь амийг нь аварч байсан удаа хэд хэд бий. Нарийн  Харгайтаас Зээнийн ус хүртэл 100 гаруй км газар хурд хуваахад огтхон ч цуцдаггүй харин явах тусам чихээ хулмайн, хазаар даран улам улам нэмэн тэмүүлдэг байжээ. Ахлах дэслэгч Нэхийт хилийн өөр ангид шилжин явахдаа  хүрэн халзан морио ааш зангийг нь сайн мэдэх байлдагч Тэгшээд өгчээ. Байтаг богдын  арван баатрын ширүүн тулалдааны үеэр холбоочин Пэлжээ ар тал руу холбоо барихдаа энэ хүрэн халзан  мориор явсан бөгөөд заставаас буцаж ирэхдээ хамгийн түрүүнд ирж байсан байна. Энэ  нь барагцаалбал 50 гаруй км газар хар гүйхээрээ давхисан хэрэг юм. Эрэлхэг хоёр баатрын итгэлт хүлэг энэ хүрэн ажнай хилчин идэр эрчүүдийн бахархлыг татсаар 30  нас хүрээд 1967 оны нэгдүгээр сард үхжээ. Шандас сайтай монгол морь ийм урт насалдаг ажээ.
А.Баярмагнай