МУ-ын Манлай уяач Б.Буяннэмэх: Моринд дуртай нөхдөө баярлуулж байсны буянаар төрийн наадамд их морь түрүүлгэлээ

-Төрийн наадамд их морь түрүүлгэх уяачийн чин хүслээ гүйцээсэн танд баяр хүргэе. Баярынхаа сэтгэгдлээс хуваалцаач?
-За, маш их баярлалаа. АХ-ын 94 жилийн ой, үндэсний их баяр наадамдаа их насны морь түрүүлгэсэндээ маш их баяртай байна. Хүлэг морио эрхэмлэн дээдлэгч хийморилог Монгол түмэндээ “Тод магнай” сэтгүүлээрээ дамжуулан баярын мэндчилгээ дэвшүүлж,  сайн сайхан бүхнийг хүсэн ерөөе.
-Баярлалаа. Хөлсний хашаанд таарахад нэлээд тайван байдалтай байсан. Хэт баярласных уу? Эсвэл  хээр морио түрүүлнэ гэдэгт итгэлтэй байсных уу?
-Итгэж чадахгүй байсан юмаа. Төрийн наадмын түрүү, тэр дундаа их насны морины түрүү гэдэг дуртай аавын хүүд олддог завшаан биш. Тэр утгаараа үнэхээр их баярласан. Түүнийгээ ил гаргаагүй л байх. Зарим үед хүн хэт баярлахаараа тэгдэг шүү дээ.
-Хээр халзан морь сунгаануудад хэдээр давхиж байсан бэ?
-Энэ жил зуншлага тааруу. Тоос, шороо ихтэй морьдын уяа сойлго тааруулахад амаргүй байлаа. Гэхдээ хээр халзан маань сунгаанд ер нь дажгүй байсан шүү. Дунд сунгаанд 12-т ирсэн. Их сунгаанд морьдтой нийлүүлээгүй. Халиунтай нь сунгасан.
-Түрүүлэх морь цаанаа өөр гэлцдэг. Хээр халзангаа хэр ажигласан бэ?
-Манайх хамгийн сүүлд Өлзийтөөс гарсан байх. Өлзийтөөс гарахад  л их сайхан формтой болчихсон байсан юм. Урьд жилүүдээ бодвол арай нимгэн байсан л даа. Их морины уяа нэг зөв бол ажил хийх тусам өнгө ороод л байдаг шүү дээ. Хээр халзан морь тийм л байсан.
-Цолоо их морины түрүүгээр мялаахаас илүү бахдал уяачид юу байхав?
-Тэгэлгүй яахав. Монгол Улсын Манлай уяач гэдэг эрхэм цолыг авчихаад, цолоо хамгаалах тухай бодож байсан. Тэр хүсэл маань их насны түрүүгээр биеллээ. Миний хээр халзан бол Монголын эхний 20 хүлэг дотор яригддаг адуу. Одоо энэ цагт хурдалж байгаа 20 сайхан хүлгийн нэг шүү дээ. Аливаа юмны бэлгэ ерөөл гэж бий. Манай уралдаанч хүү дөрвөн номертой мордож, АХ-ын 94 жилийн ойдоо халзан морио түрүүлгэлээ. Дөрөв дугаар надад ер нь их ээлтэй байдаг юм. Аваргын нэртэй бор соёолонгийн чинь  хүүхэд мөн дөрөв дугаартай мордож улсад айрагдаж байсан. Бас л Хэнтийн Баян-Адрагын адуу шүү дээ.
-Нээрэн тийм шүү. Төрийн наадамд их морь түрүүлгэсэн хүүгээ аав нь хэрхэн урамшуулсан бол. Эр хүнд аавын магтаал, урмын үгнээс илүү шагнал юу байхав?
-Миний аав миний хамгийн сайн дэмжигч. Өвөл, зун, хавар, намаргүй уяа морьдын маань зургийг авч хадгална. Миний уягддаг бүх морьдын зураг жил бүрээрээ бий дээ. Дээр нь тэтгэвэрийнхээ мөнгөөр хайртай морьддоо витамин, тэжээл, хазаар, ногт авна. Би тэрийг нь хорьж чаддаггүй юм. Ном, сонин, сайтаас өрсөлдөгч морьдынхоо тухай уншиж дуулснаа хуваалцана. Ер нь цаг үргэлж хүүгээ дэмжиж байдаг хүн дээ. Аавынхаа тэр их сайхан сэтгэлийг төрийн наадамд морь түрүүлгэж, айрагдуулан хариулдаг. Хүүгийн хувьд ингэж л баярлуулдаг даа.
-Ганц аавыгаа бус олон хүний магнайг тэнийлгэдэг байх шүү?
-Тэгэлгүй яахав. Андын хэрэг бүтвэл өөрийн хэрэг бүтнэ гэж боддог учраас өөртэйгээ адилхан хүсэл, зорилго тэмүүлэлтэй найзуудаа нэг бус удаа баярлуулж байсаан. Улсад айрагдсан соёолонгоо Дагваа найзынхаа нэр дээр цоллуулж л байлаа. Дүнжингаравын хурдад хонгор халзангаа айрагдахад Баяраагийнхаа нэр дээр цоллуулсан. Мөн ГОК-ийн наадамд айрагдсан бор морио Бат-Энх найзынхаа нэр дээр цоллуулсан. Тамирын хурдад соёолон түрүүлгэчихээд Хадбаасангийн Бат-Эрдэнэ найзынхаа нэр дээр цоллуулсан. Сая улсад долоолсон хээр шүдлэн гэхэд найзынхаа хүүд өгсөн миний унаган үрээ. Энэ мэтчилэн баяраа найз нөхөдтэйгээ хуваалцдаг. Тэр бүрт ганц миний найз нөхөд биш. Нутаг, ус, найз нөхөд, ар гэрийнхэн гээд маш олон хүн давхар баярладаг. Хүн баярлуулах шиг том буян хаана байхав. Өнөөдөр төрийн наадамд их морь  түрүүлгэж байгаа нь тийнхүү  бусдыг баярлуулж байсны буян шүү дээ.
-Санал нэг байна. Манлай энэ жил хэдэн насны морь мордуулав. Их наснаас бусад нь яаж давхисан бэ?
-Энэ жил “Унаган хурд” гал маань нас болгоны 70-аад  морь уясан. Тэгээд цаг үеийн байдлаас болоод улсын наадамд зургаан насны зургаан адуу мордууллаа. Миний унаган хүрэн азарга Дагваа аваргын нэр дээр 68 дугаартай мордож 33-р ирлээ. Цэвэгсүрэнгийн маань шүдлэн 16-д давхисан. Жавхлангийн маань  11 дугаартай Дуурсах хээр шүдлэн долооллоо. Гэрлээгийн бор үрээ эрлийз дээд насанд 20-иодоор давхилаа. Аавын цэвэр монгол даага эрлийзэд уралдаад 34-т орлоо. Ийм амжилттай наадлаа даа.
-Монгол даагаа эрлийз ангилалд уралдуулсан нь ямар шалтгаантай юм бэ?
-Монгол дааганы уралдаанд тэр чигээрээ эрлийз үрээ уралдлаа шүү дээ. Тэгэхээр нь эрлийз ангилалд бүртгүүлчихсэн. Ер нь манай гал холбооноос гаргасан дүрэм журмыг баримталж, морьдоо зохих ангилалд нь уралдуулсан гэдгээрээ бас ялгарах байх.
-Аль бүсийн наадамд явахаар төлөвлөж байгаа вэ?
-Өвөрхангайн наадамд хээр халзангаа, хавчиг сааралтайгаа аваад явна даа. Саарал морь  энэ жил тамир муутай байсан болохоор улсад мордуулаагүй юм.
-Бүсийнхээ наадамд амжилттай сайхан наадаарай. Ярилцсанд баярлалаа.
-Баярлалаа. Энэ завшааныг ашиглаад ”Унаган хурд” галынхаа зөвлөх уяач Гэрлээдээ баярлаж, талархаж явдгаа хэлэхийг хүсч байна. Мөн хүлэг морио дээдлэгч Монголынхоо нийт ард түмэнд сайн сайхныг хүсэж, буян нь нэмэгдэж, од гэрэлтэж явахын ерөөлийг өргөе.

"Тод магнай" сэтгүүл №68