Үзээгүй, сонсоогүй зүйл ярьдаг байжээ

“Ангасай” Банзрагч гуайн нас чацуу ганц найз Баянгаагийн Туваанжанцан нэг удаа   уяач Пүүжээ гуайг дагуулаад нутгийн баруун талын булан даасан баян айл гарын Бавуугийнд очжээ. Тэндээс хэдэн  адуу хөтлөөд  буцах замдаа найз “Ангасай” Банзрагчийнд ирж. Тэд  уулзаад сүйд болж, тэндээ хонох болжээ. Авч яваа хэдэн адуугаа авч хонох чөдөр тушаа дутахаар нь  Туваанжанцан “Яаж авч хонох вэ, “Ангасай”  чи сайн эр явсан хүн байна.  Намайг бодвол аргалчихна биз дээ...”  гэж явуулж л дээ.   Тэгсэн мань хүн “сайн цулбуур гурван адуу аваад хонодог юм даа, цулбуур байгаа биз дээ” гэхэд  Туваанжанцан ““Ангасай” ингэх л хүн дээ...” гэж инээлдэж байсан гэдэг. 
Шөнө болтол адуу морь ярьж байгаад “өвс идээд хахаж үхсэн адуу гэж дуулдаагүй, “ангасайг”  юу гэхий нь сонсъё гэж  бодоод яриан дундаа “адуу хахах гэж байдаг юм болов уу” гэхэд  тэрээр  “адуу хахдаг юм.  Би хахаагаад алчихаж байсан”  гээд л ярьж  л дээ.  “Нэг хавар сумын төвд унаж явсан морио тавилгүй гурав хонуулаад   өглөө мордоод Ар жаргалант орохоор явж байлаа. Замд өвс их, морь нь тонголзоод идэх гээд байхаар нь идүүлэх гэж тавьчихаад хэвтэж байгаад унтчихсан байж.    Тэгтэл пид, пад гээд чимээ гарахаар нь хартал морь нь хажуугаараа  унаад тийчилж байна гэнэ. Очоод харсаар байтал нүд нь цэхийгээд үхчихжээ. Эмээлээ аваад, хазаараа авч байтал хойлойнд нь овойгоод байхаар нь гайхаад яраад үзсэн чинь борог хуурай өвс хатуураад бөөгнөрчихсөн байсан байжээ. Энэ нь усгүй байсан адуу тэгж хахаж үхдэг юм билээ... гэж ярьж.  Дараа нь “Ангасай” мөн үзээгүй мэдээгүй юм байдаггүй хүн шүү гэцгээн инээлддэг байжээ.  
Гүүг цавиар нь олмы нь татчихаар  унагалдаггүй юм
Сумын төвөөр  “Ангасай”  Банзрагч гуай нэгэн хавар унагалах гүү унаж явжээ. Гүү нь унагалах гээд ч байгаа юм шиг байхаар нь бууж байгаад цавиар нь олмы нь  чанга татчихаад  унаж  цогсоор байгаад /6-7 км орчим газар/ гэрийнхээ гадаа очоод буунгуутаа эмээлээ автал пал гээд унага нь ойчиж байжээ. Түүнээс хойш  бас нэг хавар тэднийх сумын төвөөс 5-6 км зайд Цацат ухаагийн энгэрт  байж. Эхнэр Банзрагч гуай сумын төвийн худгаас ус авахаар тэмээн тэрэг хөтлөөд явах гэтэл   “Ангасай”  Банзрагч гуай “Чи  явган яваад яахав. Үүнийг  унаад яв” гээд  хээлтэй гүү унуулаад явуулжээ. Усаа авчихаад дэлгүүрийн гадаа тэмээн тэргээ буулгачихаад, дэлгүүрээр ороод гараад иртэл гүү нь хэвтэж байхаар нь очоод хартал унагалчихсан босоод ирлээ гэнэ.  Дэргэдүүр нь  олон хүн яваад байдаг.  Банзрагч гуай залуухан байсан болохоор тэднээс ичээд байж. Нилээд байж байгаад унага нь тэнцээд яваад ирэхээр нь тэмээн тэргээ хөтлөөд, унагатай гүүгээ хөтөлж явсаар гэртээ харьжээ. Эхнэр нь “Ангасай” Банзрагч гуайд уурлан “ёстой үзээгүйгээ үзлээ, олны  дотор энэ гүү чинь унагалчихаад яаж ч болохгүй инээдмийн юм боллоо” гээд л гомдоллон хэлж л дээ. Тэгсэн “Ангасай”  Банзрагч гуай “өө чи минь уурлаад яах вэ, олмы нь  цавиар нь  татаад л хүрээд ирэхгүй  дээ, унагалдаггүй юм...  гэж байсан гэдэг. 
Н.Санжаадорж