"...Хошуу нутагт хэрэгтэй адуу" гэжээ

Өндөр Дамдин гуай өөрийгөө  Балсан гэдэг нагац ахаараа овоглосон гэдэг.   Мөнххаан сумын  Рэгзэн гуайн өссөн төрсөн нутаг нь Уулбаяных ажээ.  Балсантай найз дотно хүмүүс байж. Рэгзэн гуай Балсангийнд хонуутаар ирээд ярьцгаахыг  Дамдин гуай одоо хүртэл заримыг нь санаж байдгаа хуучиллаа. 
...Уулбаяны баячууд баян Совд,  хув Дагва Рэгзэн гуайн үе насны нэг хонхорын  найз нөхөд байж. Тэд баригдаад хар гэрт байхдаа шарын Рэгзэнг ирж уулзаач гэж хэлүүлжээ. Рэгзэн морьтой зорьж Хэнтий аймагт хар гэрт очиж арай гэж нэг уулзсан гэнэ.  Баян Совд “за миний бүх адууг хураагаад явчихсан. Тэр дотор эцэнхий хонгор халзан даага байгаа. Тэрийг л ямар нэгэн аргаар  олж аваарай, чамд хэрэгтэйгээс гадна хошуу нутагт хэрэгтэй адуу байгаа юм. Түүнийг л чамд захих гэсэн юм” гэж хэлжээ.  Рэгзэн өөрөө морь уяхдаа тааруу хэдий ч нөхрийн захиасыг хэрэгжүүлж сураглаж явсаар адуучин хүмүүстэй нь уулзан  хонгор халзан даагыг ч олжээ. Тэр үед хураагуул адууг мөнгөн төгрөгөөр зардаг байсан тул  зохих үнийг нь төлөөд  хонгор  халзан даагыг авч нөхрийн захиасыг биелүүлсэн байна.  Рэгзэн хонгор халзанг нутагтаа аваачаад  эхлээд “ахрын” Дамба гэдэг хүнээр  уяулж хурдлуулж байгааддараа нь “зоосон” Ширнэнгээр уяулж байжээ. Хонгор халзан олон түрүүлсний зэрэгцээ түүний төлүүд нь айргийн тавд завсаргүй орж байжээ. Түүний төлүүд тэр нутагт шар будаа шиг үржиж баян Совдын “чамд хэрэгтэйгээс гадна хошуу нутагт хэрэгтэй адуу шүү” гэж захисан нь биелсэн  дээ гэж ярьж байжээ. 
Рэгзэн гуайн халзангийн эцэг жинхэнэ “цоохор хонгор” азаргыг Сампил гуай авч нутагтаа үлдээсэн  гэдэг. Сампил гуай тэр үед  Хэнтийн НАХХэлтсийн дарга байсан юм билээ.  
Дамдин гуайн бага залуудаа сонссон энэ яриа чухал  үнэ цэнэтэй. Рэгзэн гуай  Дамдин гуайд бэлгэнд өгсөн хонгор халзангийн төл нь 1971 онд  сумандаа түрүүлсэн Лувсанзундуйн зээрд азарга ажээ. Түүнийг  цоохор хонгорын угшилтай гэдгийн учир ийм юм.  Адууны угшил гэдэг хэдэн үеээрээ ярьж, хадгалж байдаг  үнэт өв, соёл юм даа.
Н.Санжаадорж