Шархүүгийн Пүрэвгарьд шуугиулан түрүүлэв

Увс аймгийн Ховд сумын уугуул, Монгол улсын начин Жотойн Гэлэг, Гэлэгийн Даваасамбуу нарын нэрэмжит “Аймаг цэргийн цолтон болон залуу бөхчүүдийн барилдаан” Монгол бөхийн өргөөнөө боллоо.
Барилдаанд аймгийн хурц арслан А.Алтанхуяг, Н.Жаргалбаяр, Ба.Батжаргал, аймгийн арслан Б.Хашбат, Б.Дэлгэрсайхан, Б.Батхуяг нараар манлайлуулсан аймгийн арслан 51, аймаг цэргийн заан 16, аймгийн харцага 25, аймаг цэргийн начин 66, сумын цолтон болон залуу бөх 98 оролцон барилдав.
Бөхийн барилдааны нэгийн даваанд Ховд аймгийн Булган сумын заан Б.Ганзориг хурц арслан Ба.Батжаргалыг сугадаж мушгиад, “Аварга” сургуулийн оюутан Д.Эрдэнэтулга а.а Г.Батнямыг суганд нь сэжээд, Дорнод аймгийн Булган сумын заан Г.Шинэзориг а.а Л.Шинэбаатарыг тахимдаж дайраад, Сэлэнгэ аймгийн Сант сумын заан Б.Баатарболд а.а Ө.Сүхбатыг дагуулж тонгороод давцгаав давлаа. Давааны дунд хэсэгт аймгийн харцагууд шилдэг сумын заануудтай оноолт таарч сумын заан Б.Алтангэрэл, Р.Бэхбат, Э.Совджамц, Г.Цэнддорж нар бэлтгэл сайтай байгаагаа харуулж а.х Ж.Бадрал, Ш.Чинтулга, Г.Өсөхбаяр, Б.Төмөрбаатар нарыг давсан бол өнөө жилийн шинэхэн харцагууд болох Т.Дүүрэнсаран, Б.Анхжаргал, П.Өсөхбаатар, Э.Энх-Амгалан, О.Үйтүмэн, Н.Хүрэлсүх нар өнгөрсөн жил зэрэгцэн барилдаж, өрсөлдөж явсан Х.Жанболат, Э.Гансүх, Л.Жамбал, Э.Даваажаргал, Г.Батмөнх, Ж.Бямбадоньд нарын сумын заануудтай таарсан ч цолны эрэмбийг харуулж давцгаалаа. Нэгийн даваанд сумын цолтой болон залуу 17 бөх аймаг цэргийн цолтнуудыг шороодуулжээ.
Барилдааны хоёрын даваанд сумын заан Г.Шинэзориг хурц арслан Н.Жаргалбаярын хөлд оронгуут шилжүүлж түрээд, сумын заан Б.Цэрэндагва а.а Л.Нямбаярыг муриад, сумын заан Б.Түмэндэмбэрэл а.а Т.Пүрэвсүрэнгийн ард гарч өргөөд, а.н Д.Төрболд а.а Б.Эрдэнэхүүг мушгиад, а.н Б.Пүрэвдорж а.а Б.Хаш-Эрдэнийг гар уургалж хөмрөөд, а.н.н Д.Аззаяа а.а Б.Чимэдванданг хашиж мордоод, а.х О.Үйтүмэн а.з М.Даваасүрэнг хонгодож хөөгөөд, а.х П.Өсөхбаатар а.з М.Баасанбатыг хонгодож цацаад, а.х Б.Лхагва-Очир а.х Д.Бат-Эрдэнийг хавираад тус тус давав. Мөн энэ даваанд өмнөх сарын барилдаанд оноолтоор таарсан а.а Т.Пүрэвсүрэн с.з Б.Түмэндэмбэрэл, а.а Б.Хаш-Эрдэнэ а.н Б.Пүрэвдорж, а.х Д.Тогтохжаргал а.х Д.Батсүх, а.х Д.Бат-Эрдэнэ а.х Б.Лхагва-Очир нар ахин оноолтоор таарч өмнөх сард давсан бөхчүүд мөн даваа авлаа. Хоёрын даваанд гарсан 17 залуугаас с.з Б.Түмэндэмбэрэл, Б.Цэрэндагва, Г.Шинэзориг, Ж.Бахытжан, Д.Эрдэнэтулга нар хоёр давсан юм.
Гурвын даваанд а.а Б.Дэлгэрсайхан а.х Б.Лхагва-Очирыг давхар хамаад, а.х Ш.Мөнх-Од а.а Б.Батхуягийг холоос давхар ачаад, а.а У.Батгэрэл а.х П.Өсөхбаатарыг даацтай давхар хамаад, а.а Ш.Пүрэвгарьд а.н Х.Гантулгыг хөнтөрч гүйлгээд, а.х О.Үйтүмэн а.з Л.Отгонбаатарыг тахимдаж дайраад давлаа. Мөн энэ давааны төгсгөлд а.х Д.Тогтохжаргал а.н.н Ц.Ганбат нарын барилдаан хүч шавхсан барилдаан байсан бол а.н Б.Пүрэвдорж с.з Б.Түмэндэмбэрэл нар тунан барилдаж сумын заан давснаар дөрвийн даваанд барилдахаар болов. Гурвын даваанд хамгийн уран мэхийг а.а Бо.Батжаргал хийсэн бөгөөд с.з Г.Шинэзоригийг элэг бүсний барьцнаас уран сайхан дунгуйлдав. Г.Шинэзоригийн хувьд нэг хоёрын даваанд шилдэг арслангуудыг цувруулан давсан бөгөөд Дорнод аймгийнхаа баяр наадамд жил дараалан дөрөв давсан залуу юм.
Оноолтын даваанд хурц арслан А.Алтанхуяг с.з Б.Түмэндэмбэрэлийг баруун давуулж гуядаад, а.н Э.Дарханбат а.а Б.Хашбатыг зүүн хөмрөөд, а.х О.Үйтүмэн а.а Г.Баасандоржийн суганд сэжиж хонгодоод, а.а П.Баярхүү а.х Д.Тогтохжаргалыг шуудагнаас мөргөж түрээд, а.а Н.Ганзориг а.а Д.Анарыг сугадаж барингуут зүүн талдаа зайлж уран гоё хавираад, а.а Б.Отгонбаатар а.а Ц.Чимэддоржийг мордоод, а.а Ч.Хөхчирэнгэр а.а Д.Энхбатыг шуудагнаас мөргөж түрээд, а.а Ш.Пүрэвгарьд а.а У.Батгэрэлийг сугадаж мордоод давхар тахимдаж дайраад тус тус давав.
Бөхийн барилдааны тавын даваанд хурц арслан А.Алтанхуяг а.а Б.Отгонбаатарыг шахаж татаад, а.а Б.Дэлгэрсайхан а.х О.Үйтүмэнг сугадаж мушгиад, а.а Бо.Батжаргал а.а Н.Ганзоригийг дунгуйлдаж татаад, а.а Ч.Хөхчирэнгэр а.а П.Баярхүүг хөмрөөд, а.а Б.Бат-Өлзий а.н Э.Дарханбатыг баруун талдаа зайлаад давав. Энэ даваанд а.а О.Хангай а.а А.Даваанямыг амлаж хоёр бөх барьц тавилцахад Хангай арслан зүүн хөлд нь ороод хаячихав. Хэдийгээр засуулууд барилдааныг зогсоогоогүй ч залуу арслангийн энэ үйлдлийг үзэгч олон таашаасангүй. Тунаж барилдсан хоёр арслангийн барилдаан сайхан болж залуу арслан Ш.Пүрэвгарьд зүүн сугадаж барингуут баруун гараар халбагадах мэх дутуухан хийгээд буцааж зүүн талдаа хутгаад угсруулж сугадсан гараар мушгиж хөмрөөд давчихав. Арслангийн угсраа мэхүүд үнэхээр уран даацтай байлаа.
Зургаагийн даваанд хурц арслан А.Алтанхуяг а.а Б.Дэлгэрсайханы ард гараад, а.а Ч.Хөхчирэнгэр а.а М.Бадарчийг шахаж татаад, а.а Бо.Батжаргал а.а Б.Бат-Өлзийг хашиж мордоод, а.а Ш.Пүрэвгарьд а.а О.Хангайг дотуур этэж давхар тахимдаад давцгаалаа.
Их шөвөгт хурц арслан А.Алтанхуяг а.а Ч.Хөхчирэнгэрийг амлаж баруун талдаа даацтай давуулж гуядаад давав. Тунасан хоёр бөх мөн өнөө жилийн наадмын гурвын нугалаанд таарсан бөгөөд залуу арслан баруун талдаа хагалаад өшиглөчихөв.
Үзүүрт сугадаж хашиж мордсон мэхээ даалгасан залуу арслан давснаар түрүү бөхөөр тодорлоо. Түүний хувьд даваа бүрт шийдэмгий уран мэхийг угсруулж үзэгчдийн уулгалуулж байлаа. Үзүүрлэсэн хурц арслан Алтанхуягийн хувьд дархан даацтай мэхүүдээ даалгаж хийсээр үзүүрлэж аргагүй шилдэг болохоо нотоллоо.
Т.Түмэндэмбэрэл