Эрдэнэбилэгийн Энхбат эргэн ирлээ

Монгол Оросын хувь нийлүүлсэн Улаанбаатар төмөр замыг үүсгэн байгуулсны 65 жилийн ойд зориулсан Чингэлтэй хайрханы хишиг барилдаан сайхан боллоо.
Барилдаанд у.ав Г.Эрхэмбаяр, у.а Х.Мөнхбаатар, у.г Д.Рагчаа, у.з Б.Сайнбаяр нараар манлайлуулсан хүчит 256 бөх зодоглон барилдав.
Бөхийн барилдаан эхлэж бөх зарлах үед Хөвсгөл аймгийн арслан Чинчулууны Батчулууны нэрийг хэн хэмээн дуудсан тухайд үзэгчид ам уралдан хөөрөлдөж гайхацгааж байлаа. Арга ч үгүй юм. Залуу арслан маань энэ өдрөөс эхлээд өөрийн бага насны нэр Хөхчирэнгэр хэмээх нэрээр дуудуулан барилдахаар болжээ. Барилдааны нэгийн даваанд Ховд аймгийн Үенч сумын заан Б.Уртнасан у.н Н.Бүрэнбаатарыг тахимдаж дайраад, Сэлэнгэ аймгийн Баруунбүрэн сумын заан Б.Улаалзгана а.а Х.айдосын хөлд орж дэрлээд, а.н Х.Цогтгэрэл а.з М.Батцэнгэлийг зайлж хавираад, а.н С.Бямбадорж а.з Б.Отгонбаатарыг хөмрөөд, а.н Н.Мустафа а.з Б.Номиндалайг давуулж гуядаад, а.н П.Даваадорж а.х Б.Бат-Өлзийг тахимдаад, а.н С.Дорждагва а.з Б.Гончигтавхайг давуулж гуядаад, а.н Ш.Нямсайхан а.х Б.Зоригтбаатарыг давуулж гуядаад, а.н Х.Гантулга а.х Ж.Бадралын хөлд орж дээр өргөөд, а.х Х.Батбаяр а.н Б.Тайванг давхар тохоод мултрангуут зүүн талдаа мордоод, а.х Б.Төмөрбаатар а.н Б.Энхбатыг харваж тахимдаад тус тус давав. Мөн а.х.а Б.Одгэрэл с.з Н.Даваадагватай,а.а Н.Батсайхан с.з Д.Энхболдтой, а.а Б.Бат-Амгалан с.з Д.Бат-Эрдэнэтэй оноолт таарч арслангууд дунгуйлдаж татах мэхээр давсан нь сонирхолтой байлаа. Энэ даваанд у.х Ж.Амартүвшин Булган аймгийн Гурванбулаг сумын харьяат, улсын гарди И.Доржсамбуугийн зээ дүү, а.н П.Даваадоржийн төрсөн дүү с.з П.Сандагдоржтой оноолт таарч с.з П.Сандагдорж зоримогхон тонгорч тохойлдуулсан боловч хөлийн цэцүүд ахин барилдуулсан нь харамсалтай барилдаан байлаа.
Хоёрын даваанд у.з Т.Санчир а.н Н.Мягмарыг зайлж мушгиад, у.ө.и.н Э.Энхбат а.н Б.Отгонцоожийн хөлд орж их дээр цацаад, у.ө.и.н Ж.Отгонбаяр а.н С.Дорждагвыг хөмрөөд, у.з М.Өсөхбаяр с.з Б.Баянмөнхийг хутгаад, а.н П.Даваадорж у.н Ж.Гансүхийг суганд сэжиж мордоод, а.а Д.Амаржаргал а.х Х.Батбаярыг дэгээ ороож эргээд, а.а Б.Ганбаатар а.а Б.Ганхуягийг зүүн тахимдаад, а.а Д.Тамир а.а Н.Батсайханыг баруун хутгаад, а.а Б.Батдорж а.з Ц.Бямба-Очирыг мушгиад, а.х А.Отгонбаатар өөрийн амидаа а.а А.Отгонбаатарыг зүүн талдаа даацтай хавираад тус тус давлаа. Мөн сүүлийн жилүүдэд төмөр замын байгууллагынхаа нэрийн дуудуулан барилдаж буй а.а С.Ерөөлт а.з Б.Болдбаатар нар оноолт таарч арслан нааж хавираад давлаа.
Барилдааны гурвын даваанд а.а Д.Тамир у.а Х.Мөнхбаатарыг зүүн хавираад, у.з Б.Сайнбаяр а.а Б.Хадбаатарын хөлд орж цацаад, а.а Б.Суманчулуун у.з М.Өсөхбаярын ард гарч татаад, у.з Т.Санчир а.а Б.Бат-Амгаланг мушгиад, у.х Л.Пүрэвжав а.н А.Хосбаярыг тахимдаж дайраад, у.х Т.Өсөх-Ирээдүй а.а Т.Сүрэнжавыг давуулж гуядаад, у.ө.и.н Э.Энхбат а.х.а Б.Батжаргалыг шахаж татаад, а.а Д.Амаржаргал у.х А.Цацабширыг дагуулж мушгиад, у.н Л.Гантулга а.а А.Даваанямын баруун хөлийг шүүрч цацаад, а.а С.Ерөөлт а.а Б.Батдоржийг этээд, а.а Ц.Чимэддорж а.х.а Б.Одгэрэлийг дагуулж хөмрөөд, а.а Х.Оргилболд у.ө.и.н Ж.Отгонбаярыг мордоход зайлж эргээд тус тус давлаа. Энэ даваанд у.ө.и.н И.Ёндонсамбуу өөрийн дархан давхар ачих мэхээрээ Завхан аймгийн арслан Б.Ганбаатарыг нэлээн чимээтэй газардуулсан бол түүний үеэл дүү а.н П.Даваадорж у.х Ө.Бат-Оршихыг зүүн давуулж баруун хутгаад дээр нь тусав уу гэмээр харагдсан ч харцага даваа авлаа. Мөн а.з Н.Золбоо у.ө.и.н Ш.Жаргалсайханыг давхар шуудагнаас мордоод давав.
Оноолтын даваанд а.а Ц.Чимэддорж у.з Т.Санчирыг давхар хамж дайраад, а.а Х.Оргилболд у.г Д.Рагчааг өмсөөд, у.н Б.Сугаржаргал у.х Н.Түвшинбаярыг баруун талдаа хавираад, у.з Б.Батмөнх а.а С.Ерөөлтийг сөрж тахимдаад, у.з Д.Баасандорж а.а Э.Ванданцэрэнг зүүн талдаа зүтгэж мордоод, а.а Д.Тамир у.з Б.Сайнбаярыг өхийлдөөд, а.х.а А.Алтанхуяг у.х Т.Өсөх-Ирээдүйг зүүн талдаа мордоод, у.ө.и.н И.Ёндонсамбуу у.н Н.Батзаяаг сонгосон барьцнаас мордоод тус тус давлаа.
Тавын даваанд у.ө.и.н Э.Энхбат а.х.а А.Алтанхуягийн баруун хөлийг шүүрч цацаад, у.н Б.Сугаржаргал а.а Ц.Чимэддоржийг тэнцвэр алдахад сөрж дайраад, у.н Р.Пүрэвдагва а.а Б.Суманчулууныг баруун мушгиад, у.з Б.Батмөнх у.х Ж.Амартүвшинг зүүн гар таллаж тохойлдуулаад давж шөвгөрлөө.
Зургаагийн даваанд у.ав Г.Эрхэмбаяр у.ө.и.н Ш.Уламбаярыг дутуу хутгуулж мушгиад, у.з Б.Батмөнх у.х Ө.Бат-Оршихыг шахаж татаад, у.н Б.Сугаржаргал у.з Б.Соронзонболдыг барьц сонгож мордоод, у.ө.и.н Э.Энхбат у.н Р.Пүрэвдагвыг зүүн сугадаж баруун талдаа тун даацтай хавираад давлаа.
Их шөвөгт начин зааныг барьц сонгож шахаж өргөөд давсан бол аварга начин нарын барилдаан нэлээн удааширч сонгосон барьцнаас зайлаад аварга давлаа.
Үзүүр түрүүнд баруун талдаа татаж хутган давснаар Эрдэнэбилэгийн Энхбат аргагүй сайн байгаагаа нотоллоо. Түүний хувьд жин багагүй нэмсэн бололтой харагдсан, жин дагаж бяр орж буй бололтой.
Оноолтыг 3-ын даваанаас үзнэ үү.
Гурвын даваа
1. Г.Эрхэмбаяр у.ав - Д.Гантогоо а.з
2. Х.Мөнхбаатар у.а - Д.Тамир а.а
3. Д.Рагчаа у.г -С.Бямбадорж а.н
4. Б.Сайнбаяр у.з - Б.Хадбаатар а.а
5. Д.Баасандорж у.з - Д.Энхбат а.а
6. М.Өсөхбаяр у.з - Б.Суманчулуун а.а
7. Т.Санчир у.з – Д.Бат-Амгалан а.а
8. Б.Батмөнх у.з - А.Сүмбээ а.а
9. Б.Соронзонболд у.з - Д.Цэвэлсодном а.а
10. Л.Пүрэвжав у.х - А.Хосбаяр а.н
11. Ө.Бат-Орших у.х - П.Даваадорж а.н
12. Т.Өсөх-Ирээдүй у.х - Т.Сүрэнжав а.а
13. А.Цацабшир у.х - Д.Амаржаргал а.а
14. Ж.Амартүвшин у.х - Б.Хашбат а.а
 15. Н.Түвшинбаяр у.х - Ш.Нямсайхан а.н
 16. Н.Батсуурь у.х - Ш.Дарханбат а.а
17. Э.Энхбат у.н - Ба.Батжаргал а.х.а
18. И.Ёндонсамбуу у.н - Б.Ганбаатар а.а
19. Ш.Уламбаяр у.н - Г.Ганцоож а.а
20. Ж.Отгонбаяр у.н - Х.Оргилболд а.а
21. Ш.Жаргалсайхан у.н - Н.Золбоо а.з
22. П.Ганхүү у.н - Э.Ванданцэрэн а.а
23.Л.Гантулга у.н - А.Давааням а.а
24. Ш.Тогтохбаяр у.н - Ш.Шинэбаяр а.х.а
25. Н.Батзаяа у.н - А.Отгонбаатар а.х
26. Б.Заяамандах у.н - А.Алтанхуяг а.х.а
27. Б.Сангисүрэн у.н - П.Мөнхбат а.а
28. Р.Пүрэвдагва у.н - Ч.Батчулуун а.а
29. Б.Сугаржаргал у.н - Л.Шинэбаатар а.а
30. Ч.Батчулуун а.х.а - Б.Эрдэнэхүү а.а
31. Б.Одгэрэл а.х.а - Ц.Чимэддорж а.а
32. С.Ерөөлт а.а - Б.Батдорж а.а
Дөрвийн даваа
1. Г.Эрхэмбаяр у.ав - Н.Золбоо а.з
2. Д.Рагчаа у.г - Х.Оргилболд а.а
3. Б.Сайнбаяр у.з - Д.Тамир а.а
4. Д.Баасандорж у.з - Э.Ванданцэрэн а.а
5. Т.Санчир у.з - Ц.Чимэддорж а.а
6.Б.Батмөнх у.з - С.Ерөөлт а.а
7. Б.Соронзонболд у.з - Д.Амаржаргал а.а
8. Л.Пүрэвжав у.х - Б.Суманчулуун а.а
9. Ө.Бат-Орших у.х - Ш.Шинэбаяр а.х.а
10. Т.Өсөх-Ирээдүй у.х -  А.Алтанхуяг а.х.а
11. Ж.Амартүвшин у.х - Ч.Батчулуун а.х.а
12. Н.Түвшинбаяр у.х - Б.Сугаржаргал у.н
13. Н.Батсуурь у.х - Р.Пүрэвдагва у.н
14. Э.Энхбат у.н - Б.Сангисүрэн у.н
15. И.Ёндонсамбуу у.н - Н.Батзаяа у.н
16. Ш.Уламбаяр у.н - Л.Гантулга у.н
Тавын даваа
1. Г.Эрхэмбаяр у.ав - И.Ёндонсамбуу у.н
2. Д.Баасандорж у.з - Ш.Уламбаяр у.н
3. Б.Батмөнх у.з - Ж.Амартүвшин у.х
4. Б.Соронзонболд у.з -Д.Тамир а.а
5.  Ө.Бат-Орших у.х - Х.Оргилболд а.а
6. Э.Энхбат у.н - А.Алтанхуяг а.х.а
7. Р.Пүрэвдагва у.н - Б.Суманчулуун а.а
8. Б.Сугаржаргал у.н - Ц.Чимэддорж а.а
Зургаагийн даваа
1. Г.Эрхэмбаяр у.ав - Ш.Уламбаяр у.н
2.Б.Батмөнх у.з - Ө.Бат-Орших у.х
3. Б.Соронзонболд у.з - Б.Сугаржаргал у.н
4. Э.Энхбат у.н - Р.Пүрэвдагва у.н
Долоогийн даваа
1. Г.Эрхэмбаяр у.ав - Б.Сугаржаргал у.н
2. Б.Батмөнх у.з - Э.Энхбат у.н
Наймын даваа
1. Г.Эрхэмбаяр у.ав - Э.Энхбат у.н
МУИС-ийн оюутан Т.Түмэндэмбэрэл