Аймгийн Алдарт уяач Д.Цэрэндорж: Энэ жил сумандаа хязаалан түрүүлгэж, их морь айрагдууллаа

Морины уяа эвлүүлдэг цөөхөн эмэгтэйчүүдийн нэг Дорнод аймгийн Матад сумын уугуул, аймгийн Алдарт уяач Д.Цэрэндоржийг зүүн талынхан анддаггүй юм билээ.  Хурдан морины уяа сойлго тааруулаад дөч гаруй жил болж буй  буурал уяач өдгөө ч  уясан морьдоо хурдлуулсаар л явна. Анх удаа төрийнхөө наадмыг үзэхээр хотыг зорьсон гэх тэрээр Улс халзангийн унаач Т.Баярхүү эмээ юм. Тиймдээ ч ач хүүгийнхээ амжилтыг бахдан үзэгчдийн суудалд тухалсан нь энэ байлаа. Энэ үеэр бид уулзаж цөөн хором ярилцсан юм.

-Алдарт сайхан наадаж байна уу?
-Сайхан наадаж байна. Анх удаа төрийнхөө наадмыг  ирж үзлээ. Миний ач хүү Тогоохүүгийн Баярхүү энэ наадмаар Улс халзанг унаж түрүүлгэн эрлийз ангилалд дааганы түрүү авлаа. Би чинь хүүгээ дагаж наадам үзэхээр нутгаасаа гарсан хүн. Ач хүүгээ төрийнхөө наадамд морь түрүүлгэхийг харлаа. Улсын наадам гэдэг аргагүй л нүсэр болдог юм байна даа.
-Нулимс унаган л харж байв уу?
-Амьдрал намайг их хатуужуулж дээ. Нулимс ойрхон байхаа больсон байна.
-Танай Матад наадам бас л сайхан болно биз?
-Тэгэлгүй яахав. Манай сумын наадмаар тавь, жараад адуу мордоно. Заримдаа ч 80 хүрдэг юм. Тэр дунд өөрийнхөө уяж сойсон хурдан хүлгэдийг мордуулж  л байлаа. Одоо ч нас дээр гарсан гэлтгүй хүүхдүүдтэйгээ элбээд уяж л байна. Дуугүй байхгүй илүү үглэнэ шүү дээ. Инээв
- Тэгвэл энэ жил сумынхаа наадмаар яаж наадав?
- Сая сумандаа нэг хязаалан түрүүлгэж, их морь айрагдуулсан. Би ч сумандаа л нааддаг юм. Аймгийн наадамд хоёр гурван удаа л ирсэн байхаа. Сүүлд хүүхдүүд маань ээжийнхээ нэрэн дээр аймагт хэд хэдэн морь айрагдаж, түрүүлгэсэн.
- Одоо нас сүүдэр хэд хүрч байгаа вэ?
- 81 настай. Би чинь 1933 оны хүн. Хүүхэд нас дайны хүнд жилүүдэд өнгөрсөн дөө. Манай тэр хавьд эрэгтэй хүн гэж бараг байгаагүй санагддаг юм. Хэдэн эмэгтэй л амьрал ахуйгаа болгоно. Онгоц л дуугарвал айж, энд тэнд орцгооно. Мэдээж хэцүү зүйл алийг тэр гэхэв. Эгээ л эр болоогүй дээ. Тэрнээс л бусдыг нь үзлээ, би.
- Уяа эвлүүлээд хичнээн жил болсон байна вэ?
- Би 41 настайгаасаа эхэлж морь уясан. Яг 40 жил өнгөрсөн байна шүү. Хөгшин маань бурхан болсон тэр жилээс л морь уях болсон юм. Сэтгэл санааны тэр хүнд өдрүүдийг даван туулахад завгүй байх нь дээр санагдаад морины уяа сойлго тааруулж эхэлж билээ. Манай өвгөн морь уяж байгаагүй л дээ. Би л бага залуугийн моринд хорхойтой нэгэн явсан юм. Багадаа хурдан морины унаач явлаа.
- Унаач байхдаа ямар ямар амжилт гаргаж байв?
- Анх цэргийн наадмаар өөрийн амины морио унаж уралдаж байлаа. Тэгэхэд таван настай л байсан. Түүнээс хойш 15,16 нас хүртлээ морь унасан. Энэ нь хожмоо морь уяхын бас нэг шалтгаан байлаа. Мэдээж морь уяна гэдэг амаргүй. Гэрийн ажил гэж мундахгүй шүү дээ. Сааль сүүгээ боловсруулна, үр хүүхдүүдээ асарч халамжилна гээд л. Тэрнийхээ хажуугаар  морио уяна. Хэн миний тогоог барьж өгөхөв. Өөрөө л зохицуулдаг байлаа.
- Анх таныг морь уяхад хүмүүс яаж хандаж байв?
- Үнэнийг хэлэхэд таатай хандаж байгаагүй шүү. Гэсэн ч би тоогоогүй ээ. Цаг хугацаа гэж сайхан юм байна. Яваандаа айраг түрүү аваад морь мал гайгүй давхиад ирэхээр хүмүүсийн хандлага ч өөрчлөгдөөд ирсэн. Би морь уясан жилээ л анхны айргаа авч байлаа. Мэдээж дандаа л айраг түрүү авна гэж байхгүй шүү дээ. Хааяа хоосон буцах ч үе гарна. Тэр тоолонд шинэ юм сурч авдаг байлаа.
- Өөрийнхөө л адууг уях уу?
- Хуучин цагт хувийн мал гэж юу байхав. Нэгдлийн адуу л  уяна. Нэгдэлд орсон хүнд хувийн адуу гэж бараг байхгүй шүү дээ. Одоо ч сайхан болж дээ. Би чинь чадал хүрвэл гурав, дөрвөн нас уячихна. Залуу байхад тав, зургаагаар нь уядаг байлаа.
- Хүүхдүүд удам залган морь уяж байна уу?
- Тийм ээ. Би гурван хүүтэй.  Үүнээс хоёр нь одоо морь уяж байна. Нэг нь аймгийн Алдарт уяач Тогоохүү байгаа юм. Улс халзангийн унаач Баярхүүгийн маань аав нь.
- Ярилцсанд баярлалаа.
- “Тод магнай”-н хамт олонд ажлын амжилт хүсье.