Зайг нь холдуулах гээд...

Тосонцэнгэл сумын Y багийн уяач Н.Пэрэнлэй 1990 –ээд оноос өөрийн унаган хүлэг морьдоо Их Тахилтын  уяагаар уяж сойж байсан цаг үе. 1995 онд Шаравдоржийн хурдан бор азарганы төл шүдлэн хязаалан настай хоёр сайхан хөх бор үрээ уяж шүдлэн бор үрээгээ сумын наадамд зэгсэн зайтай түрүүлгэжээ. Дараа жил мөнөөх бор үрээ Их Тахилтын сунгаанд хязааландаа маш хурдан байлаа. Энэ үеийн хязаалан үрээнүүд гэвэл Ч.Батмөнх гуайн халиун үрээ /Зоригоон халиун гэдэг/, Туваанаагийн буурал хамартай хүрэн үрээ, Бааваан алаг, Ээнээн хүрэн, манай хул үрээ гээд хэдэн чамгүй үрээ байсан юм.
 Сумын наадмын хязаалан насны морь  7-р сарын 12 буюу наадмын 2 дахь өдөр уралддаг байж, Тэгтэл наадмын эхний өдөр азарга уралдсаны дараахан их үдийн багцаатай Пээнээ ахыг бор үрээгээ нэмнээд хөлс авна гээд явчихлаа гэсэн яриа их уяан дээгүүр дуулдлаа. Зарим нэгэн хашир уяачийн амнаас дам сонсохнээ “Сайн байгаа хязаалан адууг ингэж тулгуу хөлс авах ч буруу л зүйл дээ “ гэх маягийн юм ярьцгааж байлаа.
Тэгтэл хэн нэгэн нь “Пээнээ ах үрээний зайг нь холдуулахгүй бол янз бүрийн юмнууд зууралдаад үрээ ноолчихож магадгүй, дутуу байгаа нэг хөлсийг нь авнаа “ гээд явчихлаа гэсэн сул яриа гарч байлаа, Ингээд л Пээнээ ах ямартай ч хөвөнтэй нэмнээгээр нэмнээд хөлс авчихсан гэдэг.
Маргааш нь хязаалан үрээ уралдлаа. Барианы газарт наадамчин улсын үзүүр рүү орж иртэл бор үрээ ганцаараа явлаа. Андашгүй мөн байлаа. Дух нүүр нь  цайвалзаад хөх бор үрээ туг хатгасан чиглүүлэгч машинтай уралдан орж ирлээ. Тэгтэл барианд ордгийн даваан дээр шогшчихлоо. Үнэндээ юм нь дуусчээ. Жаахан юмтай байсан бол зай их авсан юм чинь орчихоор л байлаа. 1, 2 ,3, 4, 5 өнгөрлөө. Айраг мултарлаа. Бор үрээ 7-оор чүү гэж орлоо.
Ингэж Пээнээ ах маань бор үрээгээ урд өдрийн яриагаар бол “зайг нь холдуулах гээд айрагнаас мулталчихсан” юм даа. Энэ яриа түүний амнаас гарсан уу аль эсвэл дам цуурхал уу гэдгийг хэн ч лавлаагүй юм гэнэ билээ.   Гэхдээ энд хөндлөнгийн дүгнэлтийг хийхэд бор үрээнд үнэхээр өмнөх өдрийн хөлс илүүдсэн байж болох талтай ч, эзэн хүн, хүүхэд, үрээ 3-т өдрийн од таараагүй ч байж мэднэ. Тэр жилийн наадмын хурдан хязаалангийн уралдаанд II багийн Д.Рэнцэнгийн хүрэн үрээ түрүүлж, I багийн уяач Д.Балдандорж гуайн алаг үрээ аман хүзүүлж байсан юм. Харин хойтон жил нь соёолондоо Пээнээ ахын бор үрээ айргийн 3 –аар давхисан юм.
 
"Дэлтэй цэнхэр" МСУХ-ны ажлын албаны дарга Т.Наранхүү