Аймгийн Алдарт уяач Я.Галбат: Олон хүнийг баясгах тэр мөч хичнээн сайхан билээ

-Ховд аймгийн “Алтай унага” уяачдын холбооны тэргүүнээр та олон жил ажилласан. Ажиллах хугацаандаа ямар өөрчлөлт шинэчлэлтийг хийж байсан бэ?
-Тиймээ. Миний хувьд тус холбооны тэргүүнээр найман жил ажилласан. Одоо бол би тэргүүлэгчээр ажиллаж байна. Тэр үед холбоо маань шинэхэн байгуулагдсан байсан. Уяач нар маань ч идэвхитэй. Морьд анхнаасаа зөв  гарвал наадам будлиангүй сайхан боллоо гэж наадамчин олон үздэг. Тийм учраас морьдоо зөв гаргах тал дээр бодлого барьж ажилласан юм. Морь хүүхдээ ч үүн дээр сургах хэрэгтэй байлаа. 300 гаруй эр бяр нь жагссан морьдыг л олсны цаана зогсоож гаргах тэр амжилтын төлөө зүтгэсэн. Тиймдээ ч зорилгодоо хүрсэн шүү. Нэгэн наадам дээр Баянмөнх аварга манай морьдоо гаргаж байгааг хараад гайхаж байсан. Аймгийн төв дээр болж байгаа наадмуудад голдуу зэвсэгт хүчний 123-р ангийнхны бие бүрэлдэхүүнээс их тусалдаг. 
-Одоо гарааны төхөөрөмжийг аливаа уралдаан дээр ашигладаг болсон. Танайх гарааны төхөөрөмжтэй болсон уу?
-Өнгөрсөн жил би өөрийн биеэр хотруу явж гарааны төхөөрөмж авчирсан. Хотгойдын хурд ч юмуу томоохон наадам дээр очиход манай морьд гарааны төхөөрөмжийг танихгүй, хүүхдүүд нь мэдэхгүй байсан. Морьд маань гарааны төхөөрөмжөөс үргэж зугтах гэх мэтийн асуудал гардаг. Иймээс бид гарааны төхөөрөмж зайлшгүй хэрэгтэй гэж үзсэн.  Саяны баруун бүсийн даншиг наадмаар Баян –Өлгийн морьд бидний өмнөх шиг байна. Төхөөрөмж хараад үргэдэг. Уралдаан зохион байгуулахад гараа маш чухал. Гараа буруудвал олон уяач, олон хүнийг гомдоодог.  Гараа сайн бол бариа сайн гэж.
-Таныг том том уяачдыг орон нутагтаа авчирч хэд хэдэн сургалт явуулсан гэсэн?
-Бидэнд мундагуудтай уралдах өдөр удахгүй ирнэ гэж боддог. Морины ганц доктор Төмөрхадуур гуайг авчирч уяачдын холбооныхондоо сургалт явуулж байлаа. Мөн МУ-Алдарт уяач Од, Манлай уяач Батчулуун, Тод манлай Даваахүү нарыг авчирч Ховд аймгийнхаа нийт уяач нартай уулзуулсан. Уулзалтан дээр уяач нар маань тэдгээр хүмүүсийн ярианаас олон зүйлийг олж мэдэн өөрсдийн уяандаа хэрэгжүүлсэн гэж боддог. Ховдчуудын дэг сургууль өөр. Эртнээс нааш уламжлагдаж ирсэн арга барилтай. Гэхдээ бид төв Халхын уяанаас суралцдаг. Тэднээс сурах зүйл их бий.
-Таны хувьд аймгийн  Алдарт уяач цолоо хэдэн онд авсан бэ? Ер нь хэдий үеэс морьтой холбогдсон бэ?
-1993 онд манай аав Казакстан луу шилжиж байгаа Казакуудаас нэг азарга адуу худалдаж авч байсан. Тэдгээр адуутай өөрийнхөө морьдыг сэлбээд морь уяж эхэлсэн дээ. Аавтайгаа хамт олон жил  уясан. 2008 онд аймгийн Алдарт цолоо дөрвөн түрүү, найман айргаар авсан.  Аймагт нийт 12 айраг авсан байдаг юм.
-Анхны айргаа хаанахын ямар наадмаас авч байсан бэ?
-Ховд аймгийн Мянгад сум бол морь уях тусгай школьтой л доо. Хурд ч сайтай. Морь унадаг хүүхдүүд нь өөр өөрийн гэсэн дэгтэй байдаг. Мянгадаас Баасансүрэнгийн Баасандорж гэдэг хүнээс хоёр азарга худалдаж авснаар миний хурдны эх үүсвэр тавигдсан. “Алтайн унага-99” даншигт би Мянгадаас авсан  хурдан азаргаараа анхны айргаа авч байлаа. Би тэгэхэд ёстой нулимсаа нууж чадаагүй. Манай дүү бид хоёр хоёулаа мориныхоо хоёр талаар ороод л бие биенээсээ нуугдаад л уйлаад байсан. Бүүр анх морио 15-аар орж ирэхэд нь би хичнээн их баярлаж байсан гээч. МУ-ын Манлай уяач Мөнхтөрийн Хэнтийгээс авч өгсөн азаргатай бий. Сүхбаатараас азаргатай болсон.
-Уясан адуугаа айраг, түрүү өргүүлэх нь уяач хүний жаргал. Уяач хүний нөр их хөдөлмөрийн үр шим тэнд л харагддаг? 
-Тийм шүү. Морь уях нь хүмүүжлийн өндөр ач холбогдолтой. Морь уясан хүн хүнтэй маргадаггүй, архи дарснаас хол байдаг. Би энэ бүхэнд өөрийн чадах хэрээрээ л суралцсан л даа. Моринд дөнгөж шимтэн орж байхдаа морины ирийг хэрхэн яаж оруулах талаар сайн уяачдын байгаа газарт очиж судалдаг байсан. Бүр гэрээр нь очиж хонож өнжиж явдаг тийм их дурласан байлаа. Уяач хүний хөдөлмөр зэрвэсхэн харахад амар мэт боловч үнэндээ маш хүнд. Бороо цастайд уяна. Өдөр шөнөгүй адууныхаа дэргэд байж шөнө нь нойргүй хонох бол асуудал биш болчихдог. Харин морть түрүүлж, айрагдах агшин бол уяач хүний жинхэнэ хөдөлмөрийн үр шим байдаг. Олон хүнийг баясгах тэр мөч хичнээн сайхан билээ. Надад МУ-ын Тод манлай уяач нэг хүн хэлж байсан. Уяач хүн нас барлаа гэхэд шууд диваажинлуу явна гэж. Учир нь олон хүнийг нэг дор баярлуулж, цэнгүүлдэг. Түрүү морийг хараад самсаа нь шархирдаггүй  монгол хүн гэж байхгүй. Уухайлж, гийнгоолох нь тэдний сэтгэлийн илэрхийлэл баясал байдаг.
-Ховд аймгийн “Алтайн унага” уяачдын холбоо цаашид юуг анхаарч ажиллавал зүгээр гэж та боддог вэ?
-Намайг тэргүүнээр ажиллаж байх үед Ховд аймгаас 14-н хүн улсын Алдарт болж байлаа. Манайхан сүүлийн үед  адууныхаа цусыг нэлээн сайжруулсан. Ховдын адуу хэдэн жилийн дараа эрс сайжирна. Энд тэндээс олон адуу авчирч байна. Хамгийн гол анхаарах зүйл бол тэрхүү авчирсан адууныхаа хурд, эр бяр, ид хавыг хэрхэн яаж оруулах вэ гэдэг асуудал дээр л тогтож анхаарч ажиллах нь зүйтэй байхаа. Холбооны бүтэц зохион байгуулалтын тал дээр сайжирч байна. Анх бид олсоо барьж  морьдоо гаргадаг байсан бол одооөөрчлөгдсөн. Миний хувьд цаашдаа холбооныхоо ажилд өөрийн мэддэг чаддаг бүхнээ зориулж ажиллахад бэлэн байгаа.

                                                                                                                                                                    Ш.Бадмаа